Custom API Hooks — Axios asosida custom React hook'lar yaratish
Axios asosida universal React Custom Hooklar yaratish: useApiQuery (GET so'rovlari va AbortController), useApiMutation (POST/PUT/DELETE mutatsiyalari), refetch mexanizmi va TanStack Query solishtiruvi.
101-dars
Custom API Hooks — Axios asosida custom React hook'lar yaratish
React komponentlarida ma'lumotlarni serverdan olishda eng ko'p uchraydigan noqulaylik — bu har bir komponentda bir xil takrorlanuvchi (boilerplate) kodlarni qayta-qayta yozishdir:
// ❌ Har bir komponentda takrorlanuvchi zerikarli holat:
const [data, setData] = useState<User[] | null>(null);
const [loading, setLoading] = useState<boolean>(true);
const [error, setError] = useState<string | null>(null);
useEffect(() => {
// AbortController yaratish, fetch qilish, catch qilish, unmountni tekshirish...
}, []);
Bunday takrorlanishlarning oldini olish uchun Axios va React holatini o'zida birlashtiruvchi Custom React Hooklar yoziladi. Ular komponent kodini 50% gacha qisqartirib, o'qilishi oson va deklarativ holatga keltiradi.
1. Query Hook (useApiQuery) — Ma'lumotlarni o'qish uchun
Sahifa ochilganda avtomatik ravishda GET so'rovini bajaruvchi, yuklanish (loading), xatolik (error) va qayta so'rash (refetch) funksiyalarini boshqaruvchi universal hook:
// src/hooks/useApiQuery.ts
import { useState, useEffect, useCallback, useRef } from 'react';
import axios from 'axios';
interface UseApiQueryResult<T> {
data: T | null;
loading: boolean;
error: string | null;
refetch: () => Promise<void>;
}
/**
* Serverdan ma'lumotlarni o'qish (GET) uchun universal Custom Hook
*/
export function useApiQuery<T>(
fetchFn: (signal: AbortSignal) => Promise<T>
): UseApiQueryResult<T> {
const [data, setData] = useState<T | null>(null);
const [loading, setLoading] = useState<boolean>(true);
const [error, setError] = useState<string | null>(null);
// So'nggi faol controller'ni saqlab turamiz
const controllerRef = useRef<AbortController | null>(null);
const executeFetch = useCallback(async () => {
// Agar oldingi so'rov hali yakunlanmagan bo'lsa, uni to'xtatamiz
if (controllerRef.current) {
controllerRef.current.abort();
}
const controller = new AbortController();
controllerRef.current = controller;
setLoading(true);
setError(null);
try {
const result = await fetchFn(controller.signal);
setData(result);
} catch (err: unknown) {
// Unmount yoki yangi so'rov sababli bekor qilingan bo'lsa, xato chiqarmaymiz
if (!axios.isCancel(err)) {
if (err instanceof Error) {
setError(err.message);
} else {
setError('Tarmoqda kutilmagan xatolik yuz berdi');
}
}
} finally {
setLoading(false);
}
}, [fetchFn]);
useEffect(() => {
executeFetch();
// Komponent unmount bo'lganda so'rovni bekor qilamiz
return () => {
if (controllerRef.current) {
controllerRef.current.abort();
}
};
}, [executeFetch]);
return {
data,
loading,
error,
refetch: executeFetch,
};
}
2. Mutation Hook (useApiMutation) — Ma'lumotlarni o'zgartirish uchun
POST, PUT, PATCH yoki DELETE so'rovlari sahifa ochilganda emas, faqat foydalanuvchi biror amal bajarganda (masalan, formani to'ldirib, "Saqlash" tugmasini bosganda) chaqirilishi kerak.
Bunday chaqiruvlar uchun useApiMutation hooki yaratiladi:
// src/hooks/useApiMutation.ts
import { useState } from 'react';
import axios from 'axios';
interface UseApiMutationResult<TData, TVariables> {
mutate: (variables: TVariables) => Promise<TData | undefined>;
loading: boolean;
error: string | null;
data: TData | null;
reset: () => void;
}
/**
* Serverda ma'lumotlarni o'zgartirish (POST/PUT/DELETE) uchun Custom Hook
*/
export function useApiMutation<TData, TVariables>(
mutationFn: (variables: TVariables) => Promise<TData>
): UseApiMutationResult<TData, TVariables> {
const [data, setData] = useState<TData | null>(null);
const [loading, setLoading] = useState<boolean>(false);
const [error, setError] = useState<string | null>(null);
const mutate = async (variables: TVariables): Promise<TData | undefined> => {
setLoading(true);
setError(null);
try {
const result = await mutationFn(variables);
setData(result);
return result;
} catch (err: unknown) {
let errorMessage = 'Xatolik yuz berdi';
if (axios.isAxiosError(err)) {
errorMessage = err.response?.data?.message || err.message;
} else if (err instanceof Error) {
errorMessage = err.message;
}
setError(errorMessage);
throw err;
} finally {
setLoading(false);
}
};
const reset = () => {
setData(null);
setLoading(false);
setError(null);
};
return { mutate, loading, error, data, reset };
}
3. Komponentda Ishlatish: Toza va Qulay Kod
Endi ikkala hookni bitta komponent ichida ishlatib ko'ramiz. Komponent kodi qanchalik qisqa va tushunarli bo'lganiga e'tibor bering:
// src/components/UserTodos.tsx
import React, { useState } from 'react';
import { useApiQuery } from '../hooks/useApiQuery';
import { useApiMutation } from '../hooks/useApiMutation';
import { TodoService, Todo } from '../services/todoService';
export const UserTodos: React.FC = () => {
const [newTitle, setNewTitle] = useState('');
// 1. GET so'rovi (sahifa ochilganda avtomatik yuklanadi)
const { data: todos, loading, error, refetch } = useApiQuery<Todo[]>(
(signal) => TodoService.getTodos(signal)
);
// 2. POST so'rovi (faqat tugma bosilganda ishga tushadi)
const { mutate: createTodo, loading: creating } = useApiMutation<Todo, { title: string }>(
(payload) => TodoService.createTodo(payload)
);
const handleAddTodo = async (e: React.FormEvent) => {
e.preventDefault();
if (!newTitle.trim()) return;
try {
await createTodo({ title: newTitle });
setNewTitle('');
refetch(); // Ro'yxatni yangilaymiz!
} catch (err) {
console.error("Vazifani qo'shishda xatolik:", err);
}
};
if (loading) return <div>Yuklanmoqda...</div>;
if (error) return <div style={{ color: 'red' }}>Xatolik: {error}</div>;
return (
<div style={{ padding: '20px', maxWidth: '400px' }}>
<h3>Vazifalar Ro'yxati</h3>
<form onSubmit={handleAddTodo} style={{ marginBottom: '16px' }}>
<input
type="text"
value={newTitle}
onChange={(e) => setNewTitle(e.target.value)}
placeholder="Yangi vazifa nomi..."
disabled={creating}
/>
<button type="submit" disabled={creating} style={{ marginLeft: '8px' }}>
{creating ? "Qo'shilmoqda..." : "Qo'shish"}
</button>
</form>
<ul>
{todos?.map((todo) => (
<li key={todo.id}>{todo.title}</li>
))}
</ul>
</div>
);
};
4. Qachon Custom Hook, Qachon TanStack Query?
flowchart TD
A["Loyiha Ehtiyoji"] --> B{"Tizimda murakkab keshirlash,\noffline rejim yoki paginatsiya kerakmi?"}
B -->|Yo'q, sodda loyiha| C["Custom Axios Hooklari\n(useApiQuery, useApiMutation)"]
B -->|Ha, yirik production| D["TanStack Query (React Query)\n+ Axios Service Layer"]
C --> E["Yengil (0 ta qo'shimcha paket)\nTo'liq nazorat"]
D --> F["Avtomatik kesh, deduplication,\nbackground refetch, window focus refetch"]
[!TIP] Agar ilovangizda ortiqcha uchinchi tomon kutubxonalarini (
node_modules) ko'paytirmasdan, toza va mustaqil React arxitekturasini qurishni istasangiz, ushbu custom hooklar ideal yechimdir. Katta masshtabli loyihalarda esa ushbu konseptsiya asosida TanStack Query ga o'tish juda oson kechadi.
5. Qiyosiy Tahlil Jadvali
| Xususiyat | Komponentda Xom Axios | Custom API Hooks | TanStack Query + Axios |
|---|---|---|---|
| Boilerplate kod | Juda ko'p (useState, useEffect) |
Minimal va ixcham | Deyarli yo'q (1 qator) |
| AbortController | Har safar qo'lda yoziladi | Avtomatik boshqariladi | Avtomatik boshqariladi |
| Qo'shimcha paketlar | 0 ta | 0 ta | @tanstack/react-query |
| Avtomatik Kesh | ❌ Yo'q | ❌ Yo'q | ✅ Mavjud |
| Qayta urinish (Retry) | Qo'lda | Qo'lda | ✅ Avtomatik |
Xulosa
Axios asosida useApiQuery va useApiMutation kabi Custom Hooklar yaratish — React dasturchiga takrorlanuvchi holatlardan qutulish va biznes-mantig'iga ko'proq e'tibor qaratish imkonini beradi. Ushbu arxitektura kodni toza, xavfsiz va o'qish uchun juda qulay saqlaydi.