API Layer Separation — Axios client, API service va UI qatlamlarini ajratish
React ilovalarida qat'iy API Layer Separation tamoyili: Axios Client (tarmoq), API Service (biznes va endpoints) hamda UI (komponentlar) qatlamlarini bir-biridan ajratish.
31-dars
API Layer Separation — Axios client, API service va UI qatlamlarini ajratish
Tasavvur qiling, sizning ilovangiz o'sib, yuzlab komponentlar va o'nlab API so'rovlardan iborat yirik tizimga aylandi. Agar qatlamlar bir-biriga qorishib ketgan bo'lsa (masalan, komponent ichida to'g'ridan-to'g'ri axios chaqirilsa), bitta kichik o'zgarish ham butun ilovani sindirishi mumkin.
Qat'iy Layer Separation (Qatlamlarga ajratish) tamoyili mana shu tartibsizlikning oldini oladi.
Arxitekturadagi 3 ta asosiy qatlam
Keling, ma'lumotlar oqimi (data flow) qanday harakat qilishini qatlamlar bo'yicha ko'ramiz:
[ UI Layer (React Components / Hooks) ]
↓
[ Service Layer (DTO & Endpoints) ]
↓
[ Axios Client Layer (Instance & Interceptors) ]
↓
[ Backend Server ]
1-Qatlam: Axios Client Layer (Tarmoq va Sozlamalar qatlami)
- Fayl joylashuvi:
src/api/client.ts - Vazifasi: Faqat past darajadagi tarmoq sozlamalarini boshqaradi. Bu yerda server manzili (
baseURL), vaqt chegarasi (timeout), xavfsizlik tokenlarini avtomatik qo'shuvchi yoki global xatoliklarni (401 Unauthorized,500 Server Error) ushlab qoluvchi Interceptors yoziladi. - U nimani BILMAYDI? U qaysi komponent yoki qaysi biznes-mantiq uni ishlatayotganini umuman bilmaydi.
// src/api/client.ts
import axios, { AxiosInstance } from 'axios';
export const apiClient: AxiosInstance = axios.create({
baseURL: import.meta.env.VITE_API_BASE_URL,
timeout: 10000,
headers: { 'Content-Type': 'application/json' },
});
// Request Interceptor (Token qo'shish)
apiClient.interceptors.request.use((config) => {
const token = localStorage.getItem('accessToken');
if (token) {
config.headers.Authorization = `Bearer ${token}`;
}
return config;
});
2-Qatlam: API Service Layer (Biznes va Endpoint qatlami)
- Fayl joylashuvi:
src/services/userService.ts,src/services/productService.ts - Vazifasi: Barcha URL yo'llarini (endpoints) va ma'lumotlar turlarini (DTO types) shu yerda jamlaymiz. Komponentlar hech qachon
/usersyoki/posts/1kabi URL'larni to'g'ridan-to'g'ri ko'rmaydi. - U nimani BILMAYDI? UI qanday ishlashini, React state'lari yoki button bosilganini bilmaydi. U faqat ma'lumot olib keluvchi funksiyalardan iborat toza TypeScript obyektidir.
// src/services/userService.ts
import { apiClient } from '../api/client';
export interface UserProfile {
id: number;
fullName: string;
email: string;
}
export const UserService = {
getProfile: async (): Promise<UserProfile> => {
const response = await apiClient.get<UserProfile>('/users/profile');
return response.data;
},
updateProfile: async (data: Partial<UserProfile>): Promise<UserProfile> => {
const response = await apiClient.patch<UserProfile>('/users/profile', data);
return response.data;
},
};
3-Qatlam: UI Layer (Foydalanuvchi interfeysi qatlami)
- Fayl joylashuvi:
src/components/,src/features/, yoki React Custom Hooks (src/hooks/) - Vazifasi: Foydalanuvchiga ko'rinadigan qism (JSX, tugmalar, formalar, loading va error holatlari). U faqat 2-qatlamdagi Service funksiyalarini chaqiradi va kelgan ma'lumotni ekranga chiqaradi.
- U nimani BILMAYDI?
axiosnima ekanligini, URL qayerdaligini, hatto tokenlocalStorage'da yoki cookie'da saqlanishini ham bilishi shart emas.
// src/components/UserProfileCard.tsx
import React, { useEffect, useState } from 'react';
import { UserService, UserProfile } from '../services/userService';
export const UserProfileCard: React.FC = () => {
const [profile, setProfile] = useState<UserProfile | null>(null);
const [loading, setLoading] = useState<boolean>(true);
useEffect(() => {
// UI faqat Service qatlamini chaqiradi — toza va tushunarli!
UserService.getProfile()
.then((data) => setProfile(data))
.catch((err) => console.error('Xatolik:', err))
.finally(() => setLoading(false));
}, []);
if (loading) return <p>Yuklanmoqda...</p>;
if (!profile) return <p>Ma'lumot topilmadi.</p>;
return (
<div>
<h2>{profile.fullName}</h2>
<p>Email: {profile.email}</p>
</div>
);
};
Nima uchun bu arxitektura oltin standart hisoblanadi?
- Mustaqil o'zgartirish imkoniyati (Decoupling): Agar ertaga backend dasturchilar barcha URL manzil strukturasini o'zgartirsa, siz faqat 2-qatlamni (Service) o'zgartirasiz. UI va Axios client qatlamlariga tegilmaydi ham.
- Test qilish osonligi (Testability): Servis funksiyalarini va UI komponentlarini bir-biridan alohida holda unit-test qilish juda oson kechadi.
- Jamoada ishlash qulayligi: Bir dasturchi UI dizayn va komponentlar bilan ishlayotgan vaqtda, ikkinchi dasturchi bemalol API Service qatlamini yozishi mumkin va ular bir-biriga xalaqit bermaydi.