CSRF Protection — Cookie asosidagi authentication'da CSRF himoyasi
Cookie asosidagi autentifikatsiyada CSRF (Cross-Site Request Forgery) himoyasi: hujum mexanizmi, Double Submit Cookie arxitekturasi, Axios'ning xsrfCookieName va xsrfHeaderName sozlamalari.
86-dars
CSRF Protection — Cookie asosidagi authentication'da CSRF himoyasi
Oldingi darsda biz HttpOnly Cookie va withCredentials: true orqali sessiya va Refresh Tokenlarni xavfsiz boshqarishni ko'rib chiqdik. Ammo cookie'larning o'ziga xos avtomatlashtirilgan xususiyati mavjud: brauzer cookie'larni har qanday so'rovda (agar u o'sha domen uchun mo'ljallangan bo'lsa) dasturchi aralashuvisiz avtomatik ravishda qo'shib yuboradi.
Bu xususiyat tajovuzkorlar tomonidan suiiste'mol qilinishi natijasida veb-xavfsizlikdagi eng mashhur zaifliklardan biri — CSRF (Cross-Site Request Forgery — Saytlararo so'rovlarni qalbakilashtirish) yuzaga keladi.
1. CSRF hujumi qanday ishlaydi?
Keling, real hayotiy bank amaliyoti misolida ko'rib chiqamiz:
- Foydalanuvchi o'zining bank saytiga (
bank.com) kiradi. Server unga muvaffaqiyatli autentifikatsiya belgisi sifatida brauzerida saqlanuvchiHttpOnlysessiya cookie'sini beradi. - Foydalanuvchi bank sahifasini yopmasdan, boshqa bir tabda zararli yoki fishing saytiga (
evil-site.com) kirib qoladi. evil-site.comsahifasidagi yashirin skript foydalanuvchi nomidan fon rejimidahttps://bank.com/api/transfermanziliga pul o'tkazish uchunPOSTso'rovini yuboradi.- Asosiy muammo: Brauzer so'rov
bank.comga ketayotganini ko'rib, foydalanuvchining ruxsatisiz va bexabar ravishda bank cookie'sini o'sha so'rovga avtomatik qo'shib yuboradi! - Bank serveri kelgan cookie haqiqiy ekanligini tasdiqlab, noqonuniy pul o'tkazmasini bajaradi.
sequenceDiagram
autonumber
actor Victim as Jabrlanuvchi
participant Evil as Zararli Sayt (evil-site.com)
participant Browser as Brauzer
participant Bank as Bank Serveri (bank.com)
Victim->>Bank: 1. Login qiladi
Bank-->>Browser: 2. Set-Cookie: session_id=abc (HttpOnly)
Victim->>Evil: 3. Zararli havolaga kiradi
Evil->>Browser: 4. Yashirin POST bank.com/api/transfer
Note over Browser: Brauzer avtomatik ravishda bank.com cookielarini qo'shadi!
Browser->>Bank: 5. POST /transfer + Cookie: session_id=abc
Bank-->>Browser: 6. 200 OK (Pul o'tkazildi!)
2. Yechim: Double Submit Cookie (Anti-CSRF Token) Pattern
Ushbu hujumning oldini olish uchun veb-arxitekturada Double Submit Cookie deb nomlangan sinalgan mexanizm qo'llaniladi:
- Foydalanuvchi tizimga kirganida backend unga ikkita alohida ma'lumot yuboradi:
- HttpOnly Cookie — Maxfiy sessiya yoki Refresh token (JavaScript o'qiy olmaydi).
- XSRF-TOKEN nomli oddiy Cookie — Anti-CSRF tokeni (bu cookie
HttpOnlyemas, JavaScript uni erkin o'qiy oladi).
- Qonuniy frontend ilova (bizning React/Vue dasturimiz) brauzer cookie'sidan ushbu
XSRF-TOKENqiymatini o'qib oladi. - Har safar ma'lumotni o'zgartiruvchi mutatsiya so'rovlari (
POST,PUT,PATCH,DELETE) yuborilganda, frontend o'sha tokenni maxsus HTTP sarlavhaga (X-XSRF-TOKEN) joylab yuboradi. - Server kelgan so'rovdagi
XSRF-TOKENcookie'sini sarlavhadagiX-XSRF-TOKENbilan solishtiradi. Agar ular bir-biriga teng bo'lsa, so'rov qabul qilinadi.
flowchart TD
A["Frontend Mutatsiya So'rovi (POST/PUT/DELETE)"] --> B["1. Brauzerdan XSRF-TOKEN o'qiladi"]
B --> C["2. Sarlavhaga joylanadi: X-XSRF-TOKEN"]
C --> D["3. So'rov serverga jo'natiladi"]
D --> E{"Backend Tekshiruvi:\nCookie XSRF-TOKEN === Header X-XSRF-TOKEN?"}
E -->|Mos keldi| F["200 OK: Amal bajarildi"]
E -->|Mos kelmadi yoki sarlavha yo'q| G["403 Forbidden: CSRF Hujumi qaytarildi!"]
[!NOTE] Nega bu usul 100% ishlaydi? Brauzerning Same-Origin Policy (SOP) xavfsizlik qoidasiga ko'ra, zararli sayt (
evil-site.com) boshqa domenning (bank.com) cookie'larini o'qiy olmaydi! U so'rov jo'natishi mumkin, ammo kerakliX-XSRF-TOKENqiymatini bila olmagani uchun HTTP sarlavhasiga qo'sha olmaydi va server so'rovni darhol403 Forbiddenbilan rad etadi.
3. Axios'ning o'rnatilgan CSRF himoyasi (Built-in XSRF Support)
Axios kutubxonasi ushbu himoya qatlamini avtomatlashtirish uchun o'rnatilgan tayyor parametrlarga ega.
Agar backend serveringiz XSRF-TOKEN nomli cookie o'rnatsa, Axios mutatsiya so'rovlarida uni o'zi avtomatik o'qib, X-XSRF-TOKEN sarlavhasiga aylantirib jo'natadi:
// src/api/client.ts
import axios from 'axios';
export const apiClient = axios.create({
baseURL: 'https://api.mysite.com/v1',
timeout: 10000,
withCredentials: true, // Cross-origin cookie'lar yetib borishi uchun
// --- AXIOS CSRF (XSRF) AVTOMATIK SOZLAMALARI ---
// Brauzerdagi cookie nomi (standart: 'XSRF-TOKEN')
xsrfCookieName: 'XSRF-TOKEN',
// Serverga yuboriladigan HTTP sarlavha nomi (standart: 'X-XSRF-TOKEN')
xsrfHeaderName: 'X-XSRF-TOKEN',
});
[!TIP] Agar backend freymvorkingiz boshqa nomlardan foydalansa (masalan, Django
csrftokenvaX-CSRFTokenishlatsa, yoki ASP.NET CoreRequestVerificationTokenishlatsa), Axios sozlamalarini shunchaki moslashtirib qo'yish kifoya:xsrfCookieName: 'csrftoken', xsrfHeaderName: 'X-CSRFToken',
4. Xavfsiz metodlar va mutatsiyalar
Anti-CSRF himoyasi server holatini o'zgartiruvchi xavfli metodlarga qo'llaniladi:
- Xavfsiz metodlar (Safe Methods):
GET,HEAD,OPTIONS. Bu so'rovlar serverda ma'lumotlarni o'zgartirmasligi kerak, shuning uchun CSRF tekshiruvi ulardan talab qilinmaydi. - Mutatsiya metodlari (Unsafe Methods):
POST,PUT,PATCH,DELETE. Aynan shu so'rovlarda AxiosxsrfHeaderNamesarlavhasini avtomatik tarzda majburiy qo'shadi.
5. Zamonaviy qo'shimcha himoya qatlamlari: SameSite Cookie
Bugungi kunda zamonaviy brauzerlarda CSRF hujumlariga qarshi kurashish uchun server tomondan cookie o'rnatilayotganda SameSite atributi qo'llaniladi:
SameSite=Strict: Cookie tashqi saytlardan kelgan har qanday so'rovda mutlaqo yuborilmaydi.SameSite=Lax: Foydalanuvchi oddiy havola ustiga bosganda (GET) ruxsat beriladi, lekin tashqi saytdan yuborilgan yashirinPOSTso'rovlarida cookie yuborilmaydi (CSRF dan sukut bo'yicha kuchli himoya).SameSite=None; Secure: Agar frontend va backend alohida domenlarda bo'lsa ishlatiladi va bu holatda Double Submit Cookie majburiy hisoblanadi.
6. XSS va CSRF Hujumlari Taqqoslovi
| Mezon | XSS (Cross-Site Scripting) | CSRF (Cross-Site Request Forgery) |
|---|---|---|
| Hujum usuli | Ilova ichiga zararli JS kod joylash | Boshqa saytdan turib so'rov jo'natish |
| Maqsad | Token yoki ma'lumotlarni o'g'irlash | Foydalanuvchi nomidan amal bajarish |
| Cookie ta'siri | HttpOnly orqali to'liq oldi olinadi |
Oddiy HttpOnly yetarli emas (avtomatik boradi) |
| Himoya asbobi | Sanitization, Content Security Policy, HttpOnly | Double Submit Cookie, X-XSRF-TOKEN, SameSite |
| Axiosdagi yechim | In-Memory Token saqlash | xsrfCookieName va xsrfHeaderName |
Xulosa
Cookie asosidagi autentifikatsiya tizimini yaratishda faqatgina HttpOnly bayrog'iga tayanib qolish yetarli emas. CSRF hujumlari foydalanuvchining seansini o'g'irlamasdan turib, uning nomidan amallar bajarish xavfini tug'diradi.
Axios'ning xsrfCookieName va xsrfHeaderName sozlamalari yordamida Double Submit Cookie modelini integratsiya qilish ilovangizni bunday xavfli hujumlardan to'liq va oson himoya qiladi.