Series: Axios Lesson 98

Adapters — Axios adapter arxitekturasi va custom adapter tushunchasi

Axios adapter arxitekturasi: muhitlararo izolyatsiya (browser vs node), AxiosAdapter funksiya imzosi, custom mock adapter yaratish, keshirlash va offline-first tizimlar.

98-dars

Adapters — Axios adapter arxitekturasi va custom adapter tushunchasi

Standart holatda biz Axios orqali so'rov yuborganimizda, u sahna ortida buni qanday bajarishi haqida o'ylab o'tirmaymiz.

  • Brauzerda ishlayotgan bo'lsak — Axios so'rovni avtomatik ravishda XMLHttpRequest (yoki zamonaviy fetch) orqali jo'natadi.
  • Agar Node.js server muhitida bo'lsak — u Node'ning ichki http yoki https modullaridan foydalanadi.

Dasturchi uchun mutlaqo bir xil API (axios.get, axios.post) taqdim etib, turli platformalar va muhitlar o'rtasidagi farqlarni yashirib turuvchi eng tub quyi qatlam — Axios Adapter (Adapter arxitekturasi) deb ataladi.


1. Adapter o'zi nima va u qayerda joylashgan?

Axios arxitekturasida Adapter — bu so'rov konfiguratsiyasini (config) qabul qilib, uni tarmoqqa uzatuvchi va natijani Promise<AxiosResponse> ko'rinishida qaytaruvchi mustaqil transport funksiyasidir:

export type AxiosAdapter = (config: InternalAxiosRequestConfig) => Promise<AxiosResponse>;
flowchart LR
    A["So'rov Chaqiruvi\napiClient.get('/users')"] --> B["Request Interceptors"]
    B --> C["transformRequest"]
    C --> D{"AXIOS ADAPTER\n(Transport Qatlami)"}
    D -->|Brauzerda| E["XMLHttpRequest / Fetch"]
    D -->|Node.js da| F["http / https modullari"]
    D -->|Custom Adapter| G["Mock / Cache / Offline DB"]
    E --> H["transformResponse"]
    F --> H
    G --> H
    H --> I["Response Interceptors"]
    I --> J["Yakuniy Natija (200 OK)"]

Axios konfiguratsiyasida maxsus adapter xossasi mavjud bo'lib, unga istalgan vaqtda standart tarmoq vositasi o'rniga o'zimizning Custom Adapterimizni ulab qo'yishimiz mumkin.


2. Nima uchun Custom Adapter kerak bo'ladi? (Real holatlar)

Custom Adapter yaratish quyidagi muhim arxitekturaviy vazifalarni hal qilishda qo'llaniladi:

  1. Unit Testlar va Mocking (Mock Adapter): Avtomatlashtirilgan testlarda (Jest, Vitest) haqiqiy backend serveriga so'rov yubormaslik uchun maxsus mock adapter qo'yiladi. U so'rovni tutib olib, tayyor test ma'lumotlarini tezkorlik bilan qaytaradi.
  2. Keshirlash (Network Caching): Bir xil GET so'rovlari qayta-qayta chaqirilganda, tarmoqqa chiqmasdan to'g'ridan-to'g'ri xotiradan (In-Memory) yoki IndexedDB keshidan javob qaytarish mumkin.
  3. Offline-first ilovalar: Internet aloqasi uzilib qolganda, so'rovlarni rad etmasdan lokal bazaga saqlab turish va internet tiklanganda qayta yuborish.
  4. Maxsus muhitlar (Electron, React Native, WebWorkers): Standart HTTP o'rniga Electron IPC (ipcRenderer) yoki WebSockets orqali ma'lumot uzatish.

3. Amaliyot: TypeScript yordamida Custom Mock Adapter yozish

Keling, serverga haqiqiy so'rov yubormasdan, testlar yoki offline ishlab chiqish uchun tayyor ma'lumot qaytaruvchi toza mock adapter yozamiz:

// src/api/mockAdapter.ts
import { AxiosAdapter, AxiosResponse, InternalAxiosRequestConfig } from 'axios';

/**
 * Haqiqiy tarmoq so'rovini chetlab o'tib, soxta ma'lumot qaytaruvchi Custom Adapter
 */
export const mockAdapter: AxiosAdapter = async (
  config: InternalAxiosRequestConfig
): Promise<AxiosResponse> => {
  console.log(`[Mock Adapter]: ${config.method?.toUpperCase()} ${config.url}`);

  // Haqiqiy tarmoq kechikishini (latency) simulyatsiya qilamiz (200ms)
  await new Promise((resolve) => setTimeout(resolve, 200));

  // 1. Agar foydalanuvchi profilini so'rayotgan bo'lsa:
  if (config.url === '/users/me' && config.method?.toLowerCase() === 'get') {
    const mockResponse: AxiosResponse = {
      data: {
        id: 'user_101',
        fullName: 'Ali Valiyev',
        role: 'Senior Frontend Engineer',
        skills: ['React', 'TypeScript', 'Axios', 'Node.js'],
      },
      status: 200,
      statusText: 'OK',
      headers: { 'content-type': 'application/json' },
      config,
      request: {},
    };

    return mockResponse;
  }

  // 2. Agar mavjud bo'lmagan URL bo'lsa, 404 xatosini simulyatsiya qilamiz:
  const notFoundError = {
    message: `Mock adapterda bunday manzil topilmadi: ${config.url}`,
    name: 'AxiosError',
    config,
    response: {
      status: 404,
      statusText: 'Not Found',
      data: { message: 'Mock endpoint not registered' },
      headers: {},
      config,
    },
  };

  throw notFoundError;
};

4. Custom Adapter'ni Axios Instansiyasiga Ulash

Endi ushbu adapterni faqat test muhitida yoki ishlab chiqish rejimida ishlaydigan qilib ulaymiz:

// src/api/client.ts
import axios from 'axios';
import { mockAdapter } from './mockAdapter';

// Muhitni aniqlaymiz: faqat test yoki mock rejimda adapterni almashtiramiz
const isMockMode = import.meta.env.VITE_USE_MOCKS === 'true';

export const apiClient = axios.create({
  baseURL: 'https://api.mysite.com/v1',
  timeout: 10000,

  // --- ADAPTER SOZLAMASI ---
  // Agar mock rejim yoqilgan bo'lsa bizning adapterimiz ishlaydi,
  // aks holda 'undefined' berilsa, Axios sukut bo'yicha brauzer adapterini ishlatadi
  adapter: isMockMode ? mockAdapter : undefined,
});

Sinovdan o'tkazamiz:

// Komponentda odatiy chaqiruv:
const response = await apiClient.get('/users/me');

// Natija: Serverga hech qanday so'rov ketmaydi, mockAdapter javob qaytaradi!
console.log(response.data.fullName); // "Ali Valiyev"

5. Interceptor va Adapter Farqi Nimada?

Dasturchilar ko'pincha bu ikki tushunchani bir-biri bilan adashtiradilar:

Xususiyat Request/Response Interceptor Axios Adapter
Vazifasi So'rovni o'zgartirish, header qo'shish, xatolarni ushlash So'rovni jismoniy jihatdan bajarish (tarmoqqa yuborish)
Tarmoqqa ta'siri Tarmoqqa chiqishni to'xtatmaydi (faqat parametrni o'zgartiradi) Tarmoq mexanizmini to'liq almashtiradi (Mock, Fetch, IPC)
Nechta bo'lishi mumkin Cheksiz ko'p zanjir bo'lishi mumkin (use, use...) Har bir so'rov uchun faqat 1 ta adapter ishlaydi
Qayerda ishlaydi Adapterdan oldin va adapterdan keyin Aynan o'rtada (pipeline yadrosida)

[!TIP] Agar sizga sarlavhaga token qo'shish yoki 401 xatosini ushlash kerak bo'lsa — Interceptor ishlating. Agar sizga umuman serverga bormasdan xotiradan ma'lumot qaytarish (Mock / Cache) yoki boshqa protokolga (WebSocket / IPC) o'tkazish kerak bo'lsa — Adapter ishlating.


Xulosa

Axios Adapter arxitekturasi — Axios kutubxonasining ko'p yillardan beri eng mashhur HTTP mijozi bo'lib qolayotganining bosh siri hisoblanadi. U tarmoq transportini biznes mantig'idan butunlay ajratib qo'yadi, bu esa dasturchilarga ilovani osonlikcha test qilish, keshirlash va platformalararo (Brauzer, Node.js, Electron) ko'chirish imkonini beradi.