Series: React Router Lesson 22

useNavigationType — PUSH, REPLACE va POP navigatsiya turlari

React Router'da useNavigationType hook'i: foydalanuvchi sahifaga qanday usulda kelganini (PUSH, REPLACE, POP) aniqlash, o'tish animatsiyalari va skrollni boshqarish.

22-dars

useNavigationType — PUSH, REPLACE va POP navigatsiya turlari

Tasavvur qiling, siz katta tarixiy muzey zallarida sayr qilyapsiz. Bir zaldan ikkinchisiga o‘tishning 3 xil usuli mavjud:

  1. Yangi eshikdan yangi xonaga qadam qo‘yish: Siz oldinga yurdingiz va yangi ekspozitsiyani ko‘ryapsiz. Ortga qaytish eshigi ochiq turibdi.
  2. Xonaning peshlavhasini almashtirib qo‘yish: Siz turgan xonaning nomi o‘zgardi (masalan, ta'mirdan so‘ng). Siz hech qayerga siljimadingiz, faqat xonaning mazmuni almashtirildi.
  3. Muzey yo‘lagi orqali ortga qaytish: Siz yangi xona ochmadingiz, balki o‘zingiz bir necha daqiqa oldin ko‘rgan xonangizga orqaga qaytib kirdingiz.

Veb-ilovalarda ham xuddi shunday. Foydalanuvchining hozirgi sahifaga qanday usul bilan yetib kelganini bilish juda muhimdir. React Router kutubxonasidagi useNavigationType hook’i aynan shu maqsadda xizmat qiladi.


useNavigationType nima va u qanday qiymatlar qaytaradi?

Komponentingiz ichida const navType = useNavigationType(); deb chaqirsangiz, u React Router'ning NavigationType enum qiymatlaridan birini qaytaradi:

import { useNavigationType } from 'react-router-dom';

function NavigationIndicator() {
  const navType = useNavigationType(); // "PUSH" | "REPLACE" | "POP"

  return <div>Kelish turi: {navType}</div>;
}

U faqat 3 xil qiymatdan birini qaytarishi mumkin:

flowchart TD
    A["useNavigationType()"] --> B["PUSH (Yangi yozuv)"]
    A --> C["REPLACE (Almashtirish)"]
    A --> D["POP (Tarix bo'ylab harakat)"]
    
    B --> B1["<Link>, navigate('/url')"]
    C --> C1["navigate('/url', { replace: true })"]
    D --> D1["Brauzer Orqaga / Oldinga, navigate(-1), Dastlabki render"]

Navigatsiya turlarining batafsil tahlili

1. "PUSH" — Yangi sahifaga qadam tashlash

Qachon ishlaydi?

  • Foydalanuvchi oddiy <Link to="..."> yoki <NavLink to="..."> havolasini bosganda.
  • Kodda dasturiy tarzda navigate('/candidates') chaqirilganda.

Brauzer tarixidagi holat: Brauzer tarixi stakiga (history stack) yangi sahifa yozuvi qo‘shiladi. Foydalanuvchi xohlagan paytda brauzerning "Orqaga" (Back) tugmasini bosib, oldingi sahifaga qayta oladi.


2. "REPLACE" — Joriy sahifani almashtirish

Qachon ishlaydi?

  • Kodda navigate('/dashboard', { replace: true }) chaqirilganda.
  • <Navigate to="/login" replace /> komponenti orqali qayta yo‘naltirilganda.

Brauzer tarixidagi holat: Tarix stakiga yangi yozuv qo‘shilmaydi. Joriy turgan sahifa yangi manzil bilan shunchaki almashtirib qo‘yiladi. Foydalanuvchi "Orqaga" tugmasini bossa, almashtirilgan sahifaga emas, undan ham oldingi sahifaga qaytadi.


3. "POP" — Tarix bo‘ylab orqaga yoki oldinga siljish

Qachon ishlaydi?

  • Foydalanuvchi brauzerdagi "Orqaga" (←) yoki "Oldinga" (→) strelkalarini bosganda.
  • Kodda navigate(-1), navigate(1) yoki navigate(-2) chaqirilganda.
  • Ilova ilk bor ochilganda (Initial Page Load): Foydalanuvchi saytga to‘g‘ridan-to‘g‘ri kirganda brauzer manzilni ochishi ham POP deb belgilanadi.

Brauzer tarixidagi holat: Tarix staki o‘zgarmaydi, foydalanuvchi allaqachon mavjud bo‘lgan tarix yozuvlari bo‘yicha oldinga yoki orqaga ko‘chadi.


3 ta asosiy amaliy qo‘llanilishi

1. Sahifalararo yo‘nalishli animatsiyalar (Slide Left / Slide Right)

Mobil ilovalarda sezgan bo‘lsangiz:

  • Yangi sahifaga o‘tganda yangi oyna o‘ngdan chapga surilib chiqadi (PUSH).
  • "Orqaga" qaytganda esa oyna chapdan o‘ngga qarab chiqib ketadi (POP).

useNavigationType yordamida veb-saytda ham aynan shunday tabiiy animatsiyalarni boshqarish mumkin:

import { useNavigationType, useParams } from 'react-router-dom';

export default function CandidateDetailPage() {
  const { id } = useParams<{ id: string }>();
  const navigationType = useNavigationType();

  // Agar yangi o'tgan bo'lsa (PUSH) o'ngdan siljiydi, agar orqaga qaytgan bo'lsa (POP) darhol ko'rsatiladi
  const animationClass =
    navigationType === 'PUSH'
      ? 'animate-slide-left'
      : navigationType === 'POP'
      ? 'animate-fade-in'
      : '';

  return (
    <div className={`p-6 bg-white rounded-xl shadow transition-all ${animationClass}`}>
      <h1 className="text-2xl font-bold text-slate-800">Nomzod #{id} profili</h1>
      <p className="mt-2 text-sm text-slate-500">
        Navigatsiya turi: <span className="font-mono font-semibold text-indigo-600">{navigationType}</span>
      </p>
    </div>
  );
}

2. Aqlli skroll boshqaruvi (Scroll Restoration)

Foydalanuvchi uzun ro‘yxatni (masalan, 100 ta nomzod) pastga varaqlab borib, 50-nomzodni ochdi.

  • Agar u "Orqaga" (POP) tugmasini bossa, ro‘yxat sahifasining eng tepasiga emas, aynan 50-nomzod turgan joyiga (scroll position) qaytishi kerak.
  • Agar u yangi havolani bosib boshqa sahifaga "yangi kirgan" (PUSH) bo‘lsa, sahifa doimo eng tepasidan (window.scrollTo(0, 0)) boshlanishi kerak.
import { useEffect } from 'react';
import { useLocation, useNavigationType } from 'react-router-dom';

export default function SmartScrollManager() {
  const { pathname } = useLocation();
  const navType = useNavigationType();

  useEffect(() => {
    // Agar yangi sahifa ochilgan bo'lsa, oynani eng tepaga chiqaramiz
    if (navType === 'PUSH') {
      window.scrollTo({ top: 0, left: 0, behavior: 'smooth' });
    }
    // Agar POP bo'lsa, brauzerning o'zi avvalgi skroll o'rnini tiklashiga imkon beramiz
  }, [pathname, navType]);

  return null;
}

3. Ma'lumotlarni qayta yuklash (Cache & Re-fetching)

  • Foydalanuvchi yangi forma to‘ldirib o‘tdimi (PUSH)? Serverdan yangi ma'lumotlarni yuklab olamiz.
  • Foydalanuvchi shunchaki "Orqaga" tugmasi orqali qaytdimi (POP)? Eski keshdagi ma'lumotlarni qayta so‘rov yubormasdan tezda ko‘rsatamiz.
import { useEffect, useState } from 'react';
import { useNavigationType } from 'react-router-dom';

export default function CandidateAnalytics() {
  const navType = useNavigationType();
  const [data, setData] = useState<string | null>(null);

  useEffect(() => {
    if (navType === 'PUSH' || !data) {
      console.log('Yangi navigatsiya: Serverdan yangi ma‘lumot olinmoqda...');
      // fetchCandidateData().then(setData);
    } else {
      console.log('Orqaga qaytildi (POP): Keshdagi ma‘lumotlar saqlab qolindi.');
    }
  }, [navType]);

  return <div>Analitika ma'lumotlari</div>;
}

Taqqoslash jadvali

Xususiyat "PUSH" "REPLACE" "POP"
Qanday sodir bo‘ladi? <Link>, navigate('/path') navigate('/path', { replace: true }) Brauzer "Orqaga"/"Oldinga", navigate(-1)
Tarix staki o‘zgarishi Yangi yozuv qo‘shiladi (+1) Joriy yozuv almashtiriladi (±0) Mavjud yozuvlar bo‘ylab siljiydi
Brauzer "Back" tugmasi Oldingi sahifaga qaytaradi Eski sahifa o‘chgani uchun undan oldingisiga qaytaradi Oldingi tarix yozuviga olib o‘tadi
Tavsiya etilgan harakat Sahifa tepasiga skroll qilish (window.scrollTo(0,0)), kirish animatsiyasi UI'ni sokin yangilash, xatolik xabarlarini almashtirish Avvalgi skroll va forma holatlarini asrab qolish

Muhim eslatma

[!NOTE] Sayt brauzerda ilk bor ochilganda (masalan, foydalanuvchi yangi tab ochib manzilni terib Enter bosganda), useNavigationType() har doim "POP" qiymatini qaytaradi. Bu xato emas — brauzer History API spetsifikatsiyasiga ko‘ra, boshlang‘ich oynaning yuklanishi tarix yozuvining ochilishi (popstate) sifatida qabul qilinadi.


Xulosa

useNavigationType hook'i ilovangizga foydalanuvchining harakat yo‘nalishini anglash imkonini beradi:

  • PUSH — foydalanuvchi oldinga intilmoqda (yangi kontent, yangi sahifa animatsiyasi, skrollni tepaga chiqarish).
  • REPLACE — joriy holat sokin almashtirilmoqda (login/to‘lovdan so‘ng manzilni tozalash).
  • POP — foydalanuvchi ortga qaytmoqda (avvalgi skroll o‘rnini va forma holatini saqlab qolish).