Series: React Router Lesson 52

useActionData — Action natijalarini olish

React Router'dagi useActionData hook'i: form validatsiyasi, xatoliklar va muvaffaqiyat natijalarini qabul qilish, TypeScript type casting va toza forma arxitekturasi.

52-dars

useActionData — Action natijalarini olish

Tasavvur qiling, siz bankka borib kredit olish uchun ariza topshirdingiz:

  1. Agar barcha hujjatlaringiz to‘g‘ri bo‘lsa: Bank xodimi arizani qabul qilib, sizni darhol kassaga yo‘naltiradi (redirect).
  2. Agar arizada xatolik bo‘lsa: Masalan, pasport nusxasini ilova qilishni unutgan bo‘lsangiz, xodim sizni haydab yubormaydi yoki boshqa xonaga o‘tkazmaydi. U arizangizga qizil qalam bilan: "Pasport nusxasi yetishmayapti, iltimos to‘ldirib qayta bering" deb yozib, o‘zingizga qaytaradi.

Forma yuborilgandan so‘ng serverdan yoki action funksiyasidan qaytgan mana shu javobni, validatsiya xatoliklarini yoki muvaffaqiyat xabarlarini UI komponentida qabul qilish uchun React Router’da useActionData hook'i ishlatiladi.


useActionData nima va u qachon kerak?

Oldingi darslarda forma yuborilgach, foydalanuvchini boshqa sahifaga yo‘naltirishni (return redirect(...)) ko‘rib chiqqan edik. Ammo hayotda har doim ham darhol boshqa sahifaga o‘tib ketilmaydi:

  • Foydalanuvchi maydonlarni xato yoki to‘liq to‘ldirmagan bo‘lishi mumkin (masalan, parol qisqa yoki email noto‘g‘ri).
  • Server backenddan "Bu email bilan allaqachon ro‘yxatdan o‘tilgan" degan xabar qaytarishi mumkin.

Bunday paytda sahifadan chiqib ketmasdan, foydalanuvchi kiritgan ma'lumotlarni saqlab qolgan holda, xatolik matnlarini aynan o‘sha forma ichida ko‘rsatish lozim.

sequenceDiagram
    autonumber
    actor User as Foydalanuvchi
    participant Form as <Form method="post">
    participant Action as candidateNewAction()
    participant Comp as CandidateNew Component

    User->>Form: Ism kiritmasdan "Saqlash"ni bosdi
    Form->>Action: Forma ma'lumotlari uzatiladi
    Action->>Action: Validatsiya tekshiruvi: ism bo'sh!
    Action-->>Comp: return { error: "Ism kiritilishi shart!" }
    Comp->>Comp: useActionData() yangi ma'lumotni qabul qiladi
    Comp->>User: Formaning tepasida qizil xabar paydo bo'ladi

1. Amaliy misol: To'liq forma validatsiyasi

Keling, yangi nomzod qo‘shish formasini yaratamiz. Agar foydalanuvchi maydonlarni noto‘g‘ri to‘ldirsa, action xatoliklar obyektini qaytaradi, useActionData esa ularni qabul qilib ekranga chiqaradi.

// src/pages/CandidateNew.tsx
import { Form, redirect, useActionData, type ActionFunctionArgs } from "react-router-dom";

// 1. Action qaytaradigan ma'lumot turi (TypeScript)
export interface ActionData {
  errors?: {
    name?: string;
    position?: string;
    email?: string;
    general?: string;
  };
  values?: {
    name: string;
    position: string;
    email: string;
  };
}

// 2. ACTION FUNKSIYASI
export async function candidateNewAction({ request }: ActionFunctionArgs): Promise<Response | ActionData> {
  const formData = await request.formData();
  
  const name = formData.get("name") as string;
  const position = formData.get("position") as string;
  const email = formData.get("email") as string;

  const errors: ActionData["errors"] = {};

  // Maydonlarni tekshirish (Validation)
  if (!name || name.trim().length < 3) {
    errors.name = "F.I.O kamida 3 ta belgidan iborat bo'lishi kerak.";
  }

  if (!position || position.trim().length === 0) {
    errors.position = "Mutaxassislikni kiritish shart.";
  }

  if (!email || !email.includes("@")) {
    errors.email = "Yaroqli email manzilini kiriting.";
  }

  // Agar birorta xatolik bo'lsa, foydalanuvchi yozgan qiymatlar bilan qaytaramiz
  if (Object.keys(errors).length > 0) {
    return {
      errors,
      values: { name, position, email },
    };
  }

  // Agar hammasi to'g'ri bo'lsa, serverga POST yuboramiz
  const res = await fetch("https://api.hr-dashboard.uz/candidates", {
    method: "POST",
    headers: { "Content-Type": "application/json" },
    body: JSON.stringify({ name, position, email }),
  });

  if (!res.ok) {
    return {
      errors: { general: "Serverda nomzodni saqlashda xatolik yuz berdi." },
      values: { name, position, email },
    };
  }

  // Muvaffaqiyatli saqlangach, ro'yxatga yo'naltiramiz
  return redirect("/dashboard/candidates");
}

// 3. UI KOMPONENT
export function CandidateNew() {
  // useActionData orqali action natijasini o'qiymiz
  const actionData = useActionData() as ActionData | undefined;

  return (
    <div style={{ maxWidth: "420px", margin: "24px auto", padding: "24px", background: "#fff", borderRadius: "10px", boxShadow: "0 2px 10px rgba(0,0,0,0.08)" }}>
      <h2>Yangi Nomzod Qo'shish</h2>

      {/* Umumiy server xatoligi bo'lsa */}
      {actionData?.errors?.general && (
        <div style={{ background: "#fee2e2", color: "#991b1b", padding: "12px", borderRadius: "6px", marginBottom: "16px" }}>
          ⚠️ {actionData.errors.general}
        </div>
      )}

      <Form method="post" noValidate style={{ display: "flex", flexDirection: "column", gap: "16px" }}>
        
        {/* Ism maydoni */}
        <div>
          <label htmlFor="name" style={{ display: "block", marginBottom: "4px", fontWeight: "bold" }}>
            F.I.O:
          </label>
          <input
            id="name"
            name="name"
            type="text"
            defaultValue={actionData?.values?.name ?? ""}
            style={{
              width: "100%",
              padding: "10px",
              borderRadius: "6px",
              border: `1px solid ${actionData?.errors?.name ? "#ef4444" : "#ccc"}`,
            }}
          />
          {actionData?.errors?.name && (
            <span style={{ color: "#ef4444", fontSize: "13px", marginTop: "4px", display: "block" }}>
              {actionData.errors.name}
            </span>
          )}
        </div>

        {/* Mutaxassislik maydoni */}
        <div>
          <label htmlFor="position" style={{ display: "block", marginBottom: "4px", fontWeight: "bold" }}>
            Mutaxassisligi:
          </label>
          <input
            id="position"
            name="position"
            type="text"
            defaultValue={actionData?.values?.position ?? ""}
            style={{
              width: "100%",
              padding: "10px",
              borderRadius: "6px",
              border: `1px solid ${actionData?.errors?.position ? "#ef4444" : "#ccc"}`,
            }}
          />
          {actionData?.errors?.position && (
            <span style={{ color: "#ef4444", fontSize: "13px", marginTop: "4px", display: "block" }}>
              {actionData.errors.position}
            </span>
          )}
        </div>

        {/* Email maydoni */}
        <div>
          <label htmlFor="email" style={{ display: "block", marginBottom: "4px", fontWeight: "bold" }}>
            Email:
          </label>
          <input
            id="email"
            name="email"
            type="email"
            defaultValue={actionData?.values?.email ?? ""}
            style={{
              width: "100%",
              padding: "10px",
              borderRadius: "6px",
              border: `1px solid ${actionData?.errors?.email ? "#ef4444" : "#ccc"}`,
            }}
          />
          {actionData?.errors?.email && (
            <span style={{ color: "#ef4444", fontSize: "13px", marginTop: "4px", display: "block" }}>
              {actionData.errors.email}
            </span>
          )}
        </div>

        <button
          type="submit"
          style={{
            marginTop: "8px",
            padding: "12px",
            background: "#2563eb",
            color: "#fff",
            border: "none",
            borderRadius: "6px",
            fontWeight: "bold",
            cursor: "pointer",
          }}
        >
          Saqlash va qo'shish
        </button>
      </Form>
    </div>
  );
}

export default CandidateNew;

2. useActionData qanday xususiyatlarga ega?

A) Boshlang'ich holat har doim undefined bo'ladi

Sahifa birinchi marta ochilganda forma hali yuborilmagan bo‘ladi. Shuning uchun birinchi render paytida useActionData() har doim undefined qiymat qaytaradi. Shu sababli har doim xavfsiz optional chaining (actionData?.errors) bilan yozish shart.

B) Foydalanuvchi kiritgan ma'lumotlarni saqlab qolish

E'tibor bergan bo‘lsangiz, action funksiyamiz xato qaytarganda:

return {
  errors,
  values: { name, position, email }
};

ko‘rinishida foydalanuvchi kiritgan eski matnlarni ham birga qaytardi.

Input tegida defaultValue={actionData?.values?.name} deb yozish orqali xatolik yuz berganda forma tozalanib (reset bo‘lib) ketishining oldi olinadi. Foydalanuvchi qaytadan hamma narsani yozib o‘tirmaydi!

C) useLoaderData va useActionData farqi

Xususiyat useLoaderData useActionData
Qaysi funksiyadan oladi? Marshrutning loader funksiyasidan Marshrutning action funksiyasidan
Qachon ishlaydi? Sahifa ochilishidan oldin (Renderdan avval) Forma yuborilgandan keyin (Mutatsiyadan so‘ng)
Asosiy vazifasi Ma'lumotlarni o‘qish va ko‘rsatish (Read / GET) Xatoliklar, validatsiya va status xabarlarini ko‘rsatish (Write / POST)
Boshlang'ich qiymati Doimo tayyor ma'lumot bilan keladi Birinchi renderda har doim undefined bo‘ladi

3. Qachon throw new Response() va qachon return data?

Dasturchilar ko‘pincha bu ikki holatni qachon ishlatishda adashishadi:

[!TIP]

  • Kutilgan, lokal xatoliklar (Validatsiya xatolari): Masalan, parol noto‘g‘ri, maydon bo‘sh, format xato. Bular uchun return { errors: ... } qaytariladi va useActionData() orqali formaning o‘zida qizil yozuv qilib ko‘rsatiladi.
  • Kutilmagan, halokatli xatoliklar (Fatal errors): Masalan, 500 Server Crash, 401 Unauthorized, internet butunlay uzildi. Bular uchun throw new Response(...) qilinadi va marshrutning butun sahifani qoplaydigan errorElement komponenti ishga tushadi.

Xulosa

  • useActionData — eng so‘nggi yuborilgan forma natijasini (action qaytargan obyektni) komponent ichida tutib beruvchi hook.
  • U sahifadan chiqib ketmasdan turib forma validatsiyasi xatolarini chiroyli tarzda ko‘rsatishning eng qulay va standart yo‘lidir.
  • useActionData yordamida foydalanuvchi kiritgan qiymatlarni (values) qaytarish orqali formadagi matnlarni yo‘qotmasdan saqlab qolish mumkin.