Discriminated unions — Loading, success va error kabi holatlarni type-safe boshqarish
React va TypeScript'da asinxron holatlarni Discriminated Unions orqali modellashtirish, mantiqsiz holatlarni (impossible states) yo'qotish va data?.name tekshiruvlaridan qutulish.
76-dars
Discriminated unions — Loading, success va error kabi holatlarni type-safe boshqarish
Oldingi darsda komponent props'larini Union Types orqali cheklashni ko'rib chiqqan edik. Endi esa aynan shu konseptni ilovaning eng muhim va nozik qismi — Asinxron so'rovlar holatini (Async States: Idle, Loading, Success, Error) boshqarishda qo'llashni o'rganamiz. Bu yondashuv orqali mantiqan xato holatlarni butunlay yo'qotib, 100% ishonchli kod yozish mumkin.
Muammo nimada? Mustaqil useStatelar illyuziyasi
Ko'pchilik dasturchilar asinxron so'rovlarni boshqarish uchun odatda uchta mustaqil useState ochishadi:
// ❌ XAVFLI YONDASHUV (Mustaqil holatlar):
const [data, setData] = useState<User | null>(null);
const [isLoading, setIsLoading] = useState<boolean>(false);
const [error, setError] = useState<string | null>(null);
Bu usul qanday xavflarni keltirib chiqaradi?
- Mantiqsiz kombinatsiyalar (Impossible States):
- Nazariy jihatdan dasturda quyidagi holat yuz berishi mumkin:
{ isLoading: true, error: "Tarmoq xatosi", data: { ... } } - Dastur bir vaqtning o'zida ham yuklanyapti, ham xatolik bor, ham ma'lumot kelgan bo'lishi mantiqan xato!
- Nazariy jihatdan dasturda quyidagi holat yuz berishi mumkin:
- Ortiqcha va xavfli tekshiruvlar:
- Hatto
if (!isLoading && !error)deb tekshirsangiz ham, TypeScriptdataning ichida rostdan ham ma'lumot borligini bilmaydi. Natijada siz har doimdata?.nameyoki xavflidata!.nameyozishga majbur bo'lasiz.
- Hatto
Yechim: Discriminated Union State
Har bir holatni o'ziga xos alohida obyekt sifatida belgilaymiz va ularni bitta umumiy status kaliti (Discriminator) orqali birlashtiramiz:
idleholatida: faqat{ status: 'idle' }loadingholatida: faqat{ status: 'loading' }successholatida:{ status: 'success', data: User }➡️databu yerda majburiy va 100% mavjud!errorholatida:{ status: 'error', error: string }➡️errorxabari majburiy!
Mustaqil useStatelar vs Discriminated Union
| Mezon | 3 ta alohida useState |
Yagona Discriminated Union |
|---|---|---|
| Mumkin bo'lgan holatlar | 8 xil (ko'pchiligi mantiqsiz) | Faqat 4 ta qat'iy va mantiqiy holat ✅ |
| Ma'lumot mavjudligi | data doim User | null bo'lib turadi |
status === 'success' bo'lsa, data kafolatlangan ✅ |
| Kodni o'qish | Ko'plab if (isLoading && !error) |
Oddiy va chiroyli switch (state.status) ✅ |
| Xatoga yo'l qo'yish | Yangilashda bittasini unutish oson | Barcha maydonlar bitta qadamda o'zgaradi ✅ |
[!IMPORTANT] Ortiqcha
?belgilarisiz toza kod:state.status === 'success'blokining ichida siz hech qachonstate.data?.namedeb yozishingiz shart emas. TypeScript bu blokdadataning mavjudligini 100% kafolatlaydi, shuning uchun to'g'ridan-to'g'ristate.data.namedeb xavfsiz murojaat qilaverasiz!
Kodda qanday ko'rinadi?
Keling, serverdan ma'lumot yuklab olish jarayonini to'liq Discriminated Union yordamida yozilgan komponentda ko'ramiz:
import React, { useState, useEffect } from 'react';
type User = {
id: number;
name: string;
};
// 1. Har bir asinxron holat uchun aniq turlar
type IdleState = {
status: 'idle';
};
type LoadingState = {
status: 'loading';
};
type SuccessState = {
status: 'success';
data: User; // 💡 Faqat success holatidagina 'data' mavjud va u majburiy!
};
type ErrorState = {
status: 'error';
error: string; // 💡 Faqat error holatidagina 'error' matni mavjud!
};
// 2. UNION TYPE: Barcha holatlarni bitta 'status' diskriminatori orqali birlashtiramiz
type RequestState = IdleState | LoadingState | SuccessState | ErrorState;
export default function UserProfile() {
// 3. Butun jarayon bitta holat o'zgaruvchisida saqlanadi
const [state, setState] = useState<RequestState>({ status: 'idle' });
useEffect(() => {
const fetchUser = async () => {
setState({ status: 'loading' });
try {
// Simulyatsiya (1.5 soniya kechikish)
await new Promise((resolve) => setTimeout(resolve, 1500));
// Muvaffaqiyatli yakun: faqat to'g'ri data uzatiladi
setState({
status: 'success',
data: { id: 1, name: "Anvarbek Software" },
});
} catch (err: unknown) {
setState({
status: 'error',
error: "Tarmoqqa ulanishda xatolik yuz berdi.",
});
}
};
fetchUser();
}, []);
// 4. Type Narrowing: TypeScript 'switch' orqali qaysi holatdaligini darhol taniydi
switch (state.status) {
case 'idle':
return <p style={{ color: '#64748b' }}>Boshlang'ich holat...</p>;
case 'loading':
return <p style={{ color: '#2563eb' }}>⏳ Ma'lumotlar yuklanmoqda...</p>;
case 'error':
return <p style={{ color: '#ef4444' }}>❌ Xatolik: {state.error}</p>;
case 'success':
return (
<div style={{ padding: '16px', border: '1px solid #e2e8f0', borderRadius: '8px', maxWidth: '300px' }}>
<h3 style={{ marginTop: 0, color: '#166534' }}>Muvaffaqiyatli!</h3>
{/* 💡 Hech qanday data?.name tekshiruvi shart emas! */}
<p style={{ margin: 0 }}>
Foydalanuvchi: <strong>{state.data.name}</strong> (ID: {state.data.id})
</p>
</div>
);
default: {
// 💡 Exhaustiveness checking: biron bir status nazoratdan chetda qolmasligini ta'minlaydi
const _exhaustiveCheck: never = state;
return _exhaustiveCheck;
}
}
}
[!TIP]
useReducerbilan mukammal uyg'unlik: Ushbu Discriminated Union holatlarini boshqarishdauseStatedan ko'rauseReduceryanada qulayroq hisoblanadi. Chunki har bir action o'zining aniq yangi holatini bitta toza funksiya ichida qaytaradi.
Real hayotiy misol: Poyezd vokzalidagi ma'lumotlar tablosi
- Bitta aniq holat: Temiryo'l vokzalidagi asosiy tabloda har bir poyezd faqat bitta aniq statusda bo'lishi mumkin:
- Yo "Kutilyapti (Idle)";
- Yo "Yo'lda (Loading)";
- Yo "Keldi (Success — vagon va platforma raqami ko'rsatiladi)";
- Yo "Bekor qilindi (Error — sababi ko'rsatiladi)".
- Mantiqsizlikning oldini olish: Poyezd bir vaqtning o'zida ham "Keldi", ham "Bekor qilindi" bo'la olmaydi.
- Discriminated Unions ham ilovangizdagi har bir asinxron jarayonni xuddi shunday qat'iy nazorat ostiga oladi.