Authentication va authorization — Route context orqali permission tekshirish
TanStack Router'da RBAC (Role-Based Access Control): beforeLoad va route context yordamida rollar va ruxsatlarni tekshirish, 403 Forbidden va xavfsiz arxitektura.
49-dars
Authentication va authorization — Route context orqali permission tekshirish
Dasturlashda ko‘pincha ikkita tushuncha bir-biriga chalkashtiriladi:
- Autentifikatsiya (Authentication — "Siz kimsiz?"): Foydalanuvchining shaxsini aniqlash (login va parol orqali tizimga kirish).
- Avtorizatsiya (Authorization — "Sizga nimalarga ruxsat bor?"): Tizimga kirgan foydalanuvchining muayyan bo‘lim yoki ma'lumotlarga kirish huquqini (Role-Based Access Control — RBAC) tekshirish.
Tasavvur qiling, siz bank binosiga kirdingiz. Kirishdagi turniket sizning shaxsiy beydjigingizni tekshirib, binoga kiritadi (Autentifikatsiya). Ammo binoga kirganingiz sizga bank seyfi yoki boshqaruv serveri xonasiga kirish huquqini bermaydi. Seyf eshigidagi elektron qulf sizning lavozimingizni (Avtorizatsiya) tekshiradi — agar siz oddiy kassir bo‘lsangiz, seyf eshigi ochilmaydi (403 Forbidden).
TanStack Router’da har ikkala tekshiruv ham beforeLoad va Route Context yordamida to‘liq tiplangan holda amalga oshiriladi.
1. Global Context'da Foydalanuvchi va Rollarni belgilash
Eng avvalo, src/routes/__root.tsx faylida router konteksti uchun qat'iy TypeScript interfeysini shakllantiramiz:
// src/routes/__root.tsx
import { createRootRouteWithContext, Outlet } from '@tanstack/react-router'
// 1. Rollar va huquqlar ro'yxatini qat'iy tiplaymiz
export type UserRole = 'admin' | 'manager' | 'employee'
export interface User {
id: string
name: string
email: string
roles: UserRole[]
permissions: string[] // Masalan: ['can_delete_users', 'can_view_reports']
}
export interface RouterContext {
auth: {
isAuthenticated: boolean
user: User | null
}
}
// 2. Root route'ni ushbu kontekst bilan bog'laymiz
export const Route = createRootRouteWithContext<RouterContext>()({
component: () => <Outlet />,
})
2. Route ichida Rollarni tekshirish (beforeLoad)
Endi faqat admin va manager rollariga ega xodimlar kira oladigan /reports sahifasini ko‘rib chiqamiz:
// src/routes/reports.tsx
import { createFileRoute, redirect } from '@tanstack/react-router'
export const Route = createFileRoute('/reports')({
beforeLoad: async ({ context, location }) => {
// 1-bosqich: Autentifikatsiya (Tizimga kirganmi?)
if (!context.auth.isAuthenticated || !context.auth.user) {
throw redirect({
to: '/login',
search: { redirect: location.href },
})
}
// 2-bosqich: Avtorizatsiya (Ushbu sahifaga huquqi bormi?)
const userRoles = context.auth.user.roles
const hasAccess = userRoles.includes('admin') || userRoles.includes('manager')
if (!hasAccess) {
// Huquqi bo'lmasa, "Ruxsat berilmagan" sahifasiga yo'naltiramiz
throw redirect({
to: '/forbidden',
})
}
},
component: ReportsPage,
})
function ReportsPage() {
const { auth } = Route.useRouteContext()
return (
<div className="reports-page">
<h1>Maxfiy Moliyaviy Hisobotlar</h1>
<p>Mas'ul xodim: {auth.user?.name}</p>
</div>
)
}
[!NOTE] Agar foydalanuvchining roli to‘g‘ri kelmasa, sahifaning
loaderfunksiyasi umuman ishga tushmaydi. Bu orqali maxfiy moliyaviy ma'lumotlar serverdan brauzer tarmog‘iga mutlaqo chiqmaydi.
3. Markazlashgan Permission Guard (DRY prinsipi)
Har bir faylda bir xil shartlarni qayta-qayta yozmaslik uchun universal va qayta ishlatiluvchi (reusable) yordamchi funksiyalar yaratamiz:
// src/utils/authGuards.ts
import { redirect } from '@tanstack/react-router'
import type { UserRole, RouterContext } from '../routes/__root'
interface GuardArgs {
context: RouterContext
location: { href: string }
}
// Faqat belgilangan rollarga ruxsat beruvchi guard
export function requireRoles({ context, location }: GuardArgs, allowedRoles: UserRole[]) {
// 1. Tizimga kirish tekshiruvi
if (!context.auth.isAuthenticated || !context.auth.user) {
throw redirect({
to: '/login',
search: { redirect: location.href },
})
}
// 2. Rol tekshiruvi
const hasRole = context.auth.user.roles.some((role) => allowedRoles.includes(role))
if (!hasRole) {
throw redirect({ to: '/forbidden' })
}
}
Foydalanish juda qulay va ixcham:
// src/routes/admin/settings.tsx
import { createFileRoute } from '@tanstack/react-router'
import { requireRoles } from '../../utils/authGuards'
export const Route = createFileRoute('/admin/settings')({
beforeLoad: ({ context, location }) => {
// Faqat 'admin' roliga ruxsat:
requireRoles({ context, location }, ['admin'])
},
component: () => <div>Tizim Sozlamalari (Faqat Admin)</div>,
})
Agar siz adashib requireRoles(..., ['super_admin']) deb yozsangiz, TypeScript darhol: "Type 'super_admin' is not assignable to type 'UserRole'" deb xato beradi!
4. Ruxsatlarni tekshirish zanjiri (Mermaid Diagram)
flowchart TD
User["Foydalanuvchi sahifaga kiradi (/reports)"] --> Guard["beforeLoad({ context })"]
Guard --> AuthCheck{"1. Tizimga kirganmi? (isAuthenticated)"}
AuthCheck -- "YO'Q" --> ToLogin["throw redirect({ to: '/login' })"]
AuthCheck -- "HA" --> RoleCheck{"2. Roli to'g'ri keladimi? (admin / manager)"}
RoleCheck -- "YO'Q" --> ToForbidden["throw redirect({ to: '/forbidden' }) (403)"]
RoleCheck -- "HA" --> Allow["Ruxsat berildi!"]
Allow --> Loader["loader() ma'lumotlarni yuklaydi"]
Loader --> Page["ReportsPage komponenti render bo'ladi"]
5. React Router va TanStack Router taqqosi
| Xususiyat | React Router | TanStack Router |
|---|---|---|
| Rolni tekshirish joyi | JSX UI komponentida (<Can role="admin" />) |
Routing darajasida (beforeLoad) |
| Ma'lumotlar xavfsizligi | Ruxsat bo‘lmasa ham loader ma'lumotni yuklab qo‘yishi mumkin | Loader ishga tushmaydi, ma'lumot tarmoqqa chiqmaydi |
| Type Safety | Rollar odatda oddiy string (string[]) |
TypeScript UserRole union turlari bilan 100% himoyalangan |
| Kodni ajratish (Code Splitting) | Huquqi bo‘lmagan odamga ham sahifa JS kodi yuklanadi | Faqat ruxsat berilganlargagina sahifa kodi yuklanadi |
| Qayta ishlatiluvchanlik | Murakkab Wrapper komponentlar talab qilinadi | Oddiy va toza requireRoles(...) funksiyalari |
Xulosa
- Autentifikatsiya foydalanuvchining shaxsini tekshirsa, Avtorizatsiya uning qaysi sahifa yoki amallarga huquqi borligini belgilaydi.
- TanStack Router'da RBAC tizimi
beforeLoadvaRoute Contextorqali to‘liq routing poydevorida quriladi. - Ruxsatsiz foydalanuvchilar uchun sahifaning na JavaScript kodi, na uning maxfiy
loaderma'lumotlari brauzerga yetib bormaydi. - Qat'iy TypeScript tiplari va markazlashgan guard funksiyalari orqali xavfsiz va kengayuvchan korporativ arxitektura hosil qilinadi.