Access modifiers
TypeScript'da access modifier'lar: public, private va protected, bank hisobi misoli, encapsulation, constructor'da qisqa yozish, #private maydonlar va readonly.
71-dars
Access modifiers
Access modifier class ichidagi xususiyat yoki metodga kim kira olishini belgilaydi. Ular uchta:
| Modifier | Kim foydalana oladi |
|---|---|
public |
Hamma (agar hech narsa yozmasangiz, default shu) |
private |
Faqat shu class'ning o'zi |
protected |
Shu class va undan meros olgan class'lar |
Hayotiy o'xshatish: bank kartasi. Karta raqami — public, hamma ko'radi. PIN kod — private, faqat sizda. Oilaviy sir esa — protected: sizda va farzandlaringizda bor, begonalarda yo'q.
Real misol (bank hisobi)
class BankAccount {
public owner: string;
private balance: number = 0;
protected bankName: string = "Kapitalbank";
constructor(owner: string) {
this.owner = owner;
}
public deposit(amount: number) {
if (amount <= 0) throw new Error("Noto'g'ri summa");
this.balance += amount;
}
public getBalance() {
return this.balance;
}
}
const acc = new BankAccount("Ali");
acc.owner; // ✅ public
acc.deposit(100000); // ✅ public
acc.getBalance(); // ✅ 100000
acc.balance = 999999999;
// ❌ Property 'balance' is private and only accessible within class 'BankAccount'.
acc.bankName;
// ❌ Property 'bankName' is protected and only accessible within class 'BankAccount' and its subclasses.
balance'ni tashqaridan to'g'ridan-to'g'ri o'zgartirib bo'lmaydi. Pul faqat deposit orqali tushadi, u yerda esa tekshiruv bor. Bu ma'lumotni noto'g'ri o'zgartirishdan himoya qiladi (encapsulation).
protected farqi
class SavingsAccount extends BankAccount {
info() {
return this.bankName; // ✅ meros olgan class protected'ni ko'radi
}
balansiniKor() {
return this.balance;
// ❌ Property 'balance' is private and only accessible within class 'BankAccount'.
}
}
Qisqa yozish usuli (constructor'da)
class User {
constructor(public name: string, private password: string) {}
}
// name va password avtomatik class xususiyatiga aylanadi
Parametr oldiga modifier qo'yilsa, TS o'zi xususiyatni e'lon qiladi va this.name = name qatorini yozib beradi.
Eslab qoling
private— faqat TypeScript tekshiruvi. JavaScript'da ishlaganda maydon baribir ochiq bo'ladi (masalan,(acc as any).balanceishlaydi).- Haqiqiy yashirish kerak bo'lsa, JavaScript'ning
#sintaksisidan foydalaning — u runtime'da ham yopiq:
class Hamyon {
#balance = 0;
toldir(summa: number) {
this.#balance += summa;
}
}
const h = new Hamyon();
h.#balance;
// ❌ Property '#balance' is not accessible outside class 'Hamyon' because it has a private identifier.
- Bonus:
readonlyham bor. Unga qiymat faqat e'lon qilinganda yoki constructor ichida beriladi, keyin o'zgartirib bo'lmaydi:
class Buyurtma {
readonly id: number;
constructor(id: number) {
this.id = id; // ✅ constructor ichida mumkin
}
}
const b = new Buyurtma(7);
b.id = 8;
// ❌ Cannot assign to 'id' because it is a read-only property.