One-way data flow (Bir tomonlama ma’lumot oqimi) — Ma’lumotning ota komponentdan bola komponentga yo‘nalishi
React'da bir tomonlama ma'lumot oqimi (One-way data flow) nima, useState va props orqali boshqarish, sharshara va teleminora analogiyasi.
24-dars
One-way data flow (Bir tomonlama ma’lumot oqimi) — Ma’lumotning ota komponentdan bola komponentga yo‘nalishi
React arxitekturasining eng asosiy va muhim tamoyillaridan biri bu One-way data flow (Bir tomonlama ma’lumot oqimi) deb ataladi.
Bir tomonlama ma’lumot oqimi nima?
React'da ma'lumotlar doimo faqat bir yo'nalishda — yuqoridan pastga (ya'ni, ota komponentdan bola komponentga) qarab harakatlanadi.
- Bola komponent o'ziga kelgan ma'lumotni (props) o'zicha o'zgartira olmaydi.
- Agar ma'lumotni o'zgartirish kerak bo'lsa, ota komponent o'zining holatini (state) o'zgartiradi va yangilangan qiymatni props orqali bolaga qayta uzatadi.
- Nega bu qulay? Katta ilovalarda xatoliklarni topish juda oson bo'ladi, chunki ma'lumot qayerdan kelgani va qayerga ketayotgani doimo aniq va ravshan turadi.
Kodda qanday ko'rinadi?
Keling, ota komponent ma'lumotni boshqarib, uni bola komponentga uzatishini ko'rib chiqamiz:
import { useState } from 'react';
// 1. Bola komponent ma'lumotni faqat o'qib beradi (o'zgartirolmaydi)
type MessageDisplayProps = {
message: string;
};
function MessageDisplay({ message }: MessageDisplayProps) {
return (
<div style={{ marginTop: '10px', padding: '10px', backgroundColor: '#f8fafc', borderRadius: '4px' }}>
<p>Bola komponent qabul qilgan xabar: <strong>{message}</strong></p>
</div>
);
}
// 2. Ota komponent ma'lumotni o'zi boshqaradi
function App() {
const [text, setText] = useState("Salom, React!");
return (
<div style={{ padding: '16px', border: '1px solid #e2e8f0', borderRadius: '8px', maxWidth: '400px' }}>
<h3>Ota komponent</h3>
<input
type="text"
value={text}
onChange={(e) => setText(e.target.value)}
style={{ padding: '6px', width: '100%', boxSizing: 'border-box' }}
/>
{/* Ota o'zgarishni boshqaradi va bolaga prop orqali uzatadi */}
<MessageDisplay message={text} />
</div>
);
}
Real hayotiy misol: Suv sharsharasi yoki bir tomonlama ko'cha
- Sharshara (Waterfall): Suv faqat tepadan pastga qarab oqadi. Siz pastdagi suvni majburan tepaga chiqarib yubora olmaysiz. React'dagi ma'lumot oqimi ham xuddi shunday: ma'lumot har doim ota komponentdan (tepadan) bola komponentga (pastga) qarab oqadi.
- Televideniye eshittirishi: Teleminora (ota) barcha uylarga signal uzatadi, televizor ekranlari (bolalar) esa o'sha signalni qabul qilib ko'rsatadi. Tomoshabin televizordan turib teleminora dasturini to'g'ridan-to'g'ri o'zgartira olmaydi.