HTTP Status Code Handling — 400, 401, 403, 404, 422, 500 va boshqa status'lar
Axios ilovalarida HTTP status kodlarini boshqarish: 4xx mijoz xatolari (400, 401, 403, 404, 422), 5xx server xatolari (500, 502, 503) va handleStatusCodeError arxitekturasi.
59-dars
HTTP Status Code Handling — 400, 401, 403, 404, 422, 500 va boshqa status'lar
Server va mijoz o'rtasidagi muloqotda HTTP status kodlari o'ziga xos yo'l xaritasi vazifasini bajaradi. Yirik va professional frontend ilovalarida har bir status kodiga alohida biznes-mantiqiy yondashuv belgilanadi.
1. Client Error (4xx) — Mijoz yoki so'rovdagi xatolar
Bu guruhdagi xatolar odatda frontend tomonidan yuborilgan ma'lumotlar formati noto'g'ri ekanligini yoki foydalanuvchi huquqlari yetishmasligini bildiradi.
A. 400 Bad Request (Noto'g'ri so'rov)
- Ma'nosi: Server so'rovni tushuna olmadi (masalan, yuborilgan JSON formati buzilgan yoki talab qilingan query parametrlar yetishmayapti).
- Qanday boshqariladi: Odatda bu dasturlashdagi xato (bug) hisoblanadi. Uni konsolga yoki monitoring tizimiga log qilib, ishlab chiquvchiga bildirish lozim.
B. 401 Unauthorized (Autentifikatsiyadan o'tmagan)
- Ma'nosi: Foydalanuvchi tizimga kirmagan yoki uning
accessTokenmuddati tugagan. - Qanday boshqariladi: Global Response Interceptor darajasida tokenni tozalab (
localStorage.removeItem), foydalanuvchini avtomatik ravishda/loginsahifasiga yo'naltirish talab etiladi.
C. 403 Forbidden (Ruxsat yo'q)
- Ma'nosi: Foydalanuvchi tizimga kirgan, lekin uning roli (huquqlari) ushbu amalni bajarishga yetmaydi (masalan, oddiy mijoz administrator paneliga murojaat qilsa).
- Qanday boshqariladi: Foydalanuvchiga "Sizda ushbu amalni bajarish uchun ruxsat yo'q" xabarnomasi (Toast) chiqariladi yoki maxsus
403 Forbiddensahifasiga yo'naltiriladi.
D. 404 Not Found (Topilmadi)
- Ma'nosi: So'ralgan API endpoint manzili yoki muayyan ID bo'yicha qidirilgan resurs (masalan,
ID=99bo'lgan foydalanuvchi) ma'lumotlar bazasida mavjud emas. - Qanday boshqariladi: Komponent darajasida maxsus bo'sh holat (Empty State yoki "Ma'lumot topilmadi") ko'rsatiladi.
E. 422 Unprocessable Entity (Validatsiya xatosi — ⚠️ Juda muhim)
- Ma'nosi: So'rov sintaktik jihatdan to'g'ri, lekin biznes-mantiq yoki forma validatsiyasidan o'tmadi (masalan, kiritilgan email allaqachon band yoki parol uzunligi talabga javob bermaydi).
- Qanday boshqariladi: Global darajada bloklanmaydi! Bu xato to'g'ridan-to'g'ri komponentdagi
catchblokiga uzatiladi va forma maydonlari (input fields) tagiga qizil ogohlantirish matnlari ko'rinishida chiqariladi.
2. Server Error (5xx) — Serverdagi ichki xatolar
Bu guruhdagi xatolar foydalanuvchining xatosi bilan emas, balki server infratuzilmasidagi muammolar tufayli yuzaga keladi.
A. 500 Internal Server Error (Server ichki xatoligi)
- Ma'nosi: Backend kodida kutilmagan xatolik yuz berdi (masalan, ma'lumotlar bazasiga ulanish uzildi yoki kodda qayta ishlanmagan nosozlik chiqdi).
- Qanday boshqariladi: Global Response Interceptor orqali ushlanib, foydalanuvchiga do'stona xabar ko'rsatiladi: "Serverda nosozlik yuz berdi. Iltimos, keyinroq qaytadan urinib ko'ring."
B. 502 Bad Gateway va 503 Service Unavailable
- Ma'nosi: Nginx/proksi server backend'dan javob ololmadi yoki serverda rejali texnik ishlar ketmoqda.
- Qanday boshqariladi: Xuddi
500kabi global darajada do'stona texnik ishlar oynasi ko'rsatiladi.
3. Amaliy arxitektura: Status kodlarini boshqaruvchi funksiya
Yirik loyihalarda kodni tartibli saqlash uchun status kodlarni alohida switch-case yordamida boshqaruvchi modul yaratiladi:
// src/api/statusCodeHandler.ts
import axios from 'axios';
export const handleStatusCodeError = (error: unknown): void => {
if (!axios.isAxiosError(error) || !error.response) return;
const status = error.response.status;
switch (status) {
case 401:
// Global seans tugashi
console.warn('Seans muddati tugadi (401)');
localStorage.removeItem('accessToken');
window.location.href = '/login';
break;
case 403:
console.warn('Ruxsat etilmagan amal (403)');
// showToast('Bu amalga ruxsatingiz yetarli emas', 'error');
break;
case 404:
console.warn('Resurs topilmadi (404)');
break;
case 422:
// 422 validatsiya xatosi bo'lgani uchun uni global ushlamaymiz,
// komponent o'zida formaga bog'lab ishlatishi uchun o'tkazib yuboramiz.
break;
case 500:
case 502:
case 503:
console.error('Server nosozligi yuz berdi (5xx)');
// showToast('Serverda texnik ishlar. Keyinroq urinib ko\'ring.', 'error');
break;
default:
console.error(`Boshqarilmagan status kodi: ${status}`);
}
};
Ushbu funksiya bevosita Response Interceptor ichiga ulanadi:
// src/api/client.ts
import { apiClient } from './client';
import { handleStatusCodeError } from './statusCodeHandler';
apiClient.interceptors.response.use(
(response) => response,
(error) => {
handleStatusCodeError(error);
return Promise.reject(error);
}
);
4. HTTP Status Kodlari va Tavsiya etilgan Harakatlar Jadvali
| Status Kodi | Tavsifi | Yuzaga kelish sababi | Tavsiya etilgan harakat | Boshqaruv darajasi |
|---|---|---|---|---|
400 |
Bad Request | Noto'g'ri so'rov parametrlari | Kodni tekshirish, dasturchiga log | Lokal / Dev |
401 |
Unauthorized | Token muddati o'tgan / yo'q | Sessiyani tozalash, /login ga yo'naltirish |
Global |
403 |
Forbidden | Huquq yetishmasligi | "Ruxsat yo'q" xabarnomasi | Global |
404 |
Not Found | Resurs bazada mavjud emas | "Ma'lumot topilmadi" Empty State | Lokal |
422 |
Unprocessable | Forma validatsiyasi o'tmadi | Input maydonlari ostiga xato chiqarish | Lokal |
500 |
Internal Error | Backend kutilmagan xatosi | "Server xatoligi" modal oynasi | Global |
503 |
Unavailable | Server o'chiq / texnik ishlar | "Vaqtinchalik texnik xizmat" sahifasi | Global |
Xulosa
HTTP status kodlarini to'g'ri tabaqalashtirish mijoz bilan server o'rtasidagi aloqani mustahkam qiladi. Foydalanuvchi har qanday xatolikda nima yuz berganini aniq tushunadi: seansi tugagan bo'lsa login'ga o'tadi, forma maydonida xato qilsa qizil yozuvni ko'radi, serverda nosozlik bo'lsa texnik ishlar xabarini oladi.