Seriya: Axios Dars 64

AbortController — Zamonaviy cancellation mexanizmi

Axios'da zamonaviy AbortController va AbortSignal: arxitekturasi, setTimeout bilan avtomatik bekor qilish, universal http helper va servislar integratsiyasi hamda afzalliklari.

64-dars

AbortController — Zamonaviy cancellation mexanizmi

Oldingi versiyalarda Axios o'zining maxsus CancelToken mexanizmidan foydalanardi. Biroq vaqt o'tishi bilan ECMAScript standartlari yangilanib, zamonaviy brauzerlar va Node.js muhitida yagona tarmoq standarti — AbortController sinfi qabul qilindi.

Bugungi kunda Axios ham ushbu zamonaviy standartga to'liq o'tgan va uni fetch API kabi mukammal darajada qo'llab-quvvatlaydi.


1. AbortController qanday arxitekturaga ega?

AbortController ikkita asosiy qismdan iborat bo'lib, ular doimiy o'zaro hamkorlikda ishlaydi:

  1. AbortController (Boshqaruv pulti): Yangi instansiya yaratilgan paytda u boshqaruv obyektini hosil qiladi. Uning yagona asosiy metodi — controller.abort() hisoblanadi.
  2. AbortSignal (Signallash kanali): Pultdagi signal obyekti (controller.signal) Axios so'rovining konfiguratsiyasiga beriladi. So'rov bajarilayotgan paytda controller.abort() chaqirilsa, signal darhol "to'xtash" buyrug'ini tarmoq drayveriga yetkazadi.
flowchart LR
    subgraph Controller ["AbortController (Pult)"]
        A["controller.abort()"]
    end
    subgraph SignalChannel ["controller.signal (Kanal)"]
        B["aborted: true\nreason: CanceledError"]
    end
    subgraph Network ["Axios HTTP So'rovi"]
        C["XMLHttpRequest / Fetch"]
    end

    Controller -->|Signallash| SignalChannel
    SignalChannel -->|Aloqani uzish| Network

2. AbortController ni mustaqil funksiyada ishlatish

Oddiy asinxron funksiyada AbortController qanday yaratilishi va ma'lum vaqt o'tgach so'rovni qanday to'xtatishini ko'rib chiqamiz:

import axios from 'axios';
import { apiClient } from './client';

export const loadDashboardData = async () => {
  // 1. Controller yaratamiz
  const controller = new AbortController();

  // 2. 3 soniyadan keyin so'rovni avtomatik to'xtatish taymerini qo'yamiz
  const timeoutId = setTimeout(() => {
    controller.abort(); // 3 soniyada signal uzatiladi!
  }, 3000);

  try {
    // 3. signal'ni Axios config'iga uzatamiz
    const response = await apiClient.get('/dashboard/stats', {
      signal: controller.signal,
    });

    console.log('Ma\'lumot muvaffaqiyatli keldi:', response.data);
    return response.data;
  } catch (error) {
    if (axios.isAxiosError(error)) {
      // 4. So'rov bekor qilinganini maxsus code orqali aniqlaymiz
      if (error.code === 'ERR_CANCELED') {
        console.warn('So\'rov vaqt chegarasidan oshgani uchun AbortController tomonidan bekor qilindi.');
      } else {
        console.error('Boshqa xatolik yuz berdi:', error.message);
      }
    }
  } finally {
    // Agar so'rov 3 soniyadan tezroq tugasa, taymerni tozalaymiz
    clearTimeout(timeoutId);
  }
};

3. Service va API Wrapper qatlamlarida AbortSignal ni qabul qilish

Arxitekturamiz modulli va toza bo'lishi uchun, universal http yordamchimiz va servislarimiz tashqaridan keladigan AbortSignal ni qabul qila olishi lozim.

A. Universal http helperni yangilash (src/api/http.ts)

AxiosRequestConfig ichidagi signal xossasini qabul qilishni ta'minlaymiz:

// src/api/http.ts
import { apiClient } from './client';
import { AxiosRequestConfig } from 'axios';

export const http = {
  get: async <T>(url: string, config?: AxiosRequestConfig): Promise<T> => {
    // config ichida kelgan signal avtomatik tarzda Axios'ga uzatiladi
    const res = await apiClient.get<T>(url, config);
    return res.data;
  },
  
  post: async <T, D = any>(
    url: string,
    data?: D,
    config?: AxiosRequestConfig
  ): Promise<T> => {
    const res = await apiClient.post<T, any, D>(url, data, config);
    return res.data;
  },
};

B. Service qatlamida signalni uzatish (src/services/userService.ts)

// src/services/userService.ts
import { http } from '../api/http';
import { User } from '../types';

export const UserService = {
  // signal parametrini ixtiyoriy (optional) qilib qo'shamiz
  getProfile: (signal?: AbortSignal): Promise<User> => {
    return http.get<User>('/user/profile', { signal });
  },
};

4. Bir nechta so'rovlarni bitta AbortController bilan boshqarish

AbortController ning eng qulay xususiyatlaridan biri — bitta controller orqali parallel yuborilgan bir nechta turli xil so'rovlarni bir vaqtning o'zida to'xtatish imkoniyatidir:

const controller = new AbortController();

// Bir vaqtning o'zida 3 ta parallel so'rovga bir xil signalni beramiz:
Promise.all([
  apiClient.get('/users', { signal: controller.signal }),
  apiClient.get('/posts', { signal: controller.signal }),
  apiClient.get('/comments', { signal: controller.signal }),
]).catch((err) => {
  if (axios.isAxiosError(err) && err.code === 'ERR_CANCELED') {
    console.log('Barcha parallel so\'rovlar bitta buyruq bilan bekor qilindi!');
  }
});

// Istalgan vaqtda bitta chaqiruv bilan uchala so'rovni birdan to'xtatamiz:
controller.abort();

5. AbortController ning afzalliklari (Nima uchun u mukammal?)

  1. Universal standart (Standard Web API): AbortController faqat Axios bilan cheklanib qolmaydi. U brauzerning mahalliy fetch(), Web Streams, Event Listeners va Node.js asinxron amallarida ham aynan bir xil ishlaydi.
  2. Bir nechta so'rovlarni bitta pult bilan boshqarish: Bitta signal orqali butun sahifadagi barcha faol HTTP chaqiruvlarini bir yo'la bekor qilish mumkin.
  3. Memory Leak va State xatolarini bartaraf etish: Komponent yopilganda ketayotgan barcha asinxron amallarni to'xtatib, keraksiz xotira sarfini yo'qotadi.

6. CancelToken vs AbortController qiyosiy jadvali

Xususiyat CancelToken (Eski usul) AbortController (Zamonaviy)
Kutubxonaga bog'liqlik Faqat Axios ichida ishlaydi Barcha zamonaviy JavaScript platformalarida ishlaydi
Texnik maqomi Deprecated (Eskirgan) Standart Web API
Signal ulash cancelToken: source.token signal: controller.signal
Bekor qilish usuli source.cancel('Sabab') controller.abort()
Xato kodi ERR_CANCELED (yoki isCancel()) ERR_CANCELED

Xulosa

AbortController — zamonaviy JavaScript ilovalarida asinxron jarayonlar va HTTP so'rovlarini xavfsiz boshqarishning eng qulay mexanizmidir. Universal http helper va servis qatlamlariga signal parametrini kiritish butun loyiha bo'ylab istalgan so'rovni o'z vaqtida bekor qilish imkoniyatini yaratadi.