Seriya: Axios Dars 74

Authentication Architecture — Frontend'da authentication bilan ishlash arxitekturasi

Frontendda autentifikatsiya arxitekturasi: Access vs Refresh Token, In-Memory token saqlash, withCredentials va Axios Request/Response Interceptor'lar uyg'unligi.

74-dars

Authentication Architecture — Frontend'da authentication bilan ishlash arxitekturasi

Yirik frontend ilovalarida autentifikatsiya faqat bitta "Login" formasini yasashdan iborat emas. Bu — tokenlarni xavfsiz saqlash, har bir chiquvchi so'rovga ularni avtomatik qo'shish, 401 Unauthorized xatolarini markaziy tarzda ushlash va seans muddati tugaganda foydalanuvchini xavfsiz boshqarish kabi bir nechta qatlamlarning uzviy uyg'unligidir.


1. Tokenlar arxitekturasi: Access Token vs Refresh Token

Zamonaviy xavfsiz veb-ilovalarda asosan JWT (JSON Web Token) asosidagi ikki bosqichli tokenlar tizimidan foydalaniladi:

1. Access Token (Kirish tokeni):

  • Vazifasi: Serverdagi himoyalangan API resurslariga kirish uchun ruxsatnoma.
  • Muddati: Juda qisqa muddatli (masalan, 15 daqiqa).
  • Qayerda saqlanadi: Xavfsizlik nuqtai nazaridan ilovaning tezkor xotirasida (In-Memory / State) saqlanishi kerak (localStorage XSS hujumlariga ochiq bo'lgani bois tavsiya etilmaydi).

2. Refresh Token (Yangilash tokeni):

  • Vazifasi: Access Token muddati tugaganda, yangi token juftligini olish uchun ishlatiladi.
  • Muddati: Uzoq muddatli (masalan, 7 kun, 30 kun).
  • Qayerda saqlanadi: HttpOnly Cookie ichida saqlanadi. Ushbu cookie'ni JavaScript kodi orqali o'qib bo'lmaydi, shuning uchun u XSS (Cross-Site Scripting) hujumlaridan to'liq himoyalangan.

2. Axios orqali Autentifikatsiya Arxitekturasi

Frontend arxitekturasida autentifikatsiya ikkita asosiy Axios interceptor orqali hal qilinadi:

flowchart TD
    A["Frontend So'rovi"] --> B["Request Interceptor\n(Bearer Access Token qo'shadi)"]
    B --> C["Backend Server"]
    C -->|200 OK| D["Muvaffaqiyatli Javob (.then)"]
    C -->|401 Unauthorized| E["Response Interceptor\n(Token yaroqsiz / eskirgan)"]
    E --> F["Token Refresh oqimi yoki /login ga yo'naltirish"]
  1. Request Interceptor (Tokenni qo'shish): Har safar serverga so'rov ketganda, agar xotirada Access Token mavjud bo'lsa, uni avtomatik ravishda Authorization: Bearer <token> sarlavhasiga biriktiradi.
  2. Response Interceptor (401 xatosini ushlash): Agar server 401 Unauthorized xatosini qaytarsa, interceptor buni darhol ushlab qoladi, yangi token olish jarayonini boshlaydi yoki tokenni tozalab foydalanuvchini login sahifasiga yo'naltiradi.

3. Amaliyot: Tiplashtirilgan Auth Axios Client (src/api/authClient.ts)

TypeScript va Axios yordamida tokenlarni boshqaruvchi asosiy arxitektura kodi:

// src/api/authClient.ts
import axios, { AxiosError, InternalAxiosRequestConfig } from 'axios';

// 1. Tokenni xotirada xavfsiz saqlash (In-Memory storage)
let memoryAccessToken: string | null = null;

export const setAccessToken = (token: string | null): void => {
  memoryAccessToken = token;
};

export const getAccessToken = (): string | null => {
  return memoryAccessToken;
};

// 2. Asosiy Axios instansiyasi
export const apiClient = axios.create({
  baseURL: 'https://api.mysite.com/v1',
  timeout: 10000,
  withCredentials: true, // HttpOnly cookie'lar (Refresh token) avtomatik jo'natilishi uchun shart!
});

// 3. REQUEST INTERCEPTOR: Har bir so'rovga Access Token'ni ilova qilish
apiClient.interceptors.request.use(
  (config: InternalAxiosRequestConfig) => {
    const token = getAccessToken();

    if (token && config.headers) {
      config.headers.Authorization = `Bearer ${token}`;
    }

    return config;
  },
  (error: AxiosError) => Promise.reject(error)
);

// 4. RESPONSE INTERCEPTOR: 401 xatolarini boshqarish uchun tayanch
apiClient.interceptors.response.use(
  (response) => response,
  async (error: AxiosError) => {
    if (axios.isAxiosError(error) && error.response?.status === 401) {
      console.warn('[Auth Error]: Seans muddati tugadi yoki token yaroqsiz.');

      // Bu yerda keyingi darsda o'rganadigan Token Refresh mexanizmi ishga tushadi.
      // Hozircha esa tokenni tozalab, foydalanuvchini login sahifasiga yo'naltiramiz:
      setAccessToken(null);
      window.location.href = '/login';
    }

    return Promise.reject(error);
  }
);

4. Arxitekturaning afzalliklari

  1. Markazlashgan xavfsizlik: UI komponentlari tokenlar qayerda saqlanishi yoki ularning sarlavhaga qanday qo'shilishi bilan umuman qiziqmaydi — barcha past darajadagi xavfsizlik amallarini interceptor avtomatik bajaradi.
  2. withCredentials: true ning roli: Ushbu sozlama yoqilgan bo'lsa, brauzer server bilan har qanday HTTP almashinuvida xavfsiz HttpOnly cookie'larni (Refresh Token'ni) avtomatik ravishda so'rovga qo'shib yuboradi.
  3. Memory Storage orqali XSS himoyasi: Access Token'ni localStorage o'rniga JavaScript xotirasida (o'zgaruvchida) saqlash orqali zararli skriptlarning tokenni o'g'irlab ketish xavfi bartaraf etiladi.

5. Token saqlash joylari xavfsizlik taqqoslovi

Saqlash joyi XSS himoyasi CSRF himoyasi Tavsiya etilgan maqsadi
localStorage ❌ Ochiq (JS o'qiy oladi) ✅ Xavfsiz Sozlamalar, mavzular (Tokenlar uchun tavsiya etilmaydi)
In-Memory State ✅ Yuqori (Faqat ilova ichida) ✅ Xavfsiz Access Token uchun eng yaxshi joy
HttpOnly Cookie 🛡️ 100% Himoyalangan ⚠️ SameSite talab etadi Refresh Token uchun mutlaq standart

Xulosa

Frontend autentifikatsiya arxitekturasi — xavfsizlik va foydalanuvchi qulayligi o'rtasidagi mukammal muvozanatdir. Access Token'ni xotirada, Refresh Token'ni esa HttpOnly cookie'da saqlash, hamda ularni Axios interceptor'lari bilan boshqarish zamonaviy veb standartlarining eng yuqori talablariga to'liq javob beradi.