Seriya: Axios Dars 83

Request Replay — Token yangilangandan so'ng oldingi request'larni qayta yuborish

Token yangilangandan so'ng 401 xatosi olgan so'rovlarni avtomatik qayta yuborish (Request Replay) mexanizmi: error.config saqlash, header yangilash va promise zanjiri orqali natijani qaytarish.

83-dars

Request Replay — Token yangilangandan so'ng oldingi request'larni qayta yuborish

Avvalgi darslarda ko'rganimizdek, so'rov 401 Unauthorized xatosini olganda u rad etilmasdan, vaqtincha to'xtatiladi (failedQueue navbatiga qo'yiladi) va yashirincha tokenni yangilash so'rovi (refresh) yuboriladi.

Yangi Access Token muvaffaqiyatli qo'lga kiritilgach, tizimning eng muhim vazifasi boshlanadi: Request Replay (so'rovni qayta ijro etish).

Request Replay'ning asosiy maqsadi — to'xtatib turilgan dastlabki so'rovlarni o'zlarining barcha parametrlarini (URL, metod, body, query parametrlar) to'liq saqlagan holda, faqatgina yangi token bilan tarmoqqa qaytadan chiqarish va chaqiruvchi komponentga go'yoki hech qanday xato yuz bermagandek natijani yetkazishdir.


1. Request Replay qanday mexanizmga tayanadi?

Har safar Axios so'rovi xatolik bilan yakunlanganda, qaytarilgan AxiosError obyektining error.config xususiyatida o'sha so'rovga tegishli barcha boshlang'ich konfiguratsiyalar saqlanib qoladi:

  • url — So'rov yuborilgan endpoint manzili (masalan: /todos, /profile);
  • method — HTTP metodi (GET, POST, PUT, DELETE va boshqalar);
  • data — Yuborilgan ma'lumotlar tanasi (request body);
  • params — URL query parametrlari (?page=1&limit=10);
  • headers — HTTP sarlavhalari (shu jumladan eski Authorization);
  • signal / cancelToken — So'rovni bekor qilish signallari.
sequenceDiagram
    autonumber
    actor Component as UI Komponent
    participant Interceptor as Axios Response Interceptor
    participant Queue as failedQueue (Xotira)
    participant Auth as /auth/refresh
    participant API as Backend Endpoint (/todos)

    Component->>API: 1. GET /todos (Eski token bilan)
    API-->>Interceptor: 2. 401 Unauthorized
    Note over Interceptor: error.config saqlanadi
    Interceptor->>Queue: 3. originalRequest navbatga qo'yiladi
    Interceptor->>Auth: 4. POST /auth/refresh
    Auth-->>Interceptor: 5. 200 OK (Yangi Access Token)
    Note over Interceptor: Request Replay bosqichi boshlanadi
    Queue->>API: 6. GET /todos (Yangi token bilan qayta yuborish)
    API-->>Component: 7. 200 OK (Todos ma'lumotlari)
    Note over Component: Komponent xatolik bo'lganini sezmadi ham!

Token yangilangach, biz ushbu saqlanib qolgan config.headers.Authorization qiymatini yangi token bilan almashtiramiz va Axios instansiyasiga to'g'ridan-to'g'ri o'sha obyektni qaytadan uzatamiz: apiClient(config).


2. Amaliyot: TypeScript yordamida Replay mantiqi

Quyida navbatda turgan barcha so'rovlarni o'zining asl konfiguratsiyasi bilan saqlab, yangi token kelgach ularni avtomatik qayta ijro etuvchi (replay) to'liq arxitektura keltirilgan:

// src/api/client.ts
import axios, { AxiosError, AxiosResponse, InternalAxiosRequestConfig } from 'axios';
import { TokenManager } from './tokenManager';

export const apiClient = axios.create({
  baseURL: 'https://api.mysite.com/v1',
  timeout: 10000,
  withCredentials: true,
});

// Custom konfiguratsiya tipi (_retry bayrog'i bilan)
interface CustomRequestConfig extends InternalAxiosRequestConfig {
  _retry?: boolean;
}

// Navbatdagi har bir element config obyektini va Promise resolve/reject funksiyalarini saqlaydi
interface QueueItem {
  config: CustomRequestConfig;
  resolve: (value: AxiosResponse | Promise<AxiosResponse>) => void;
  reject: (error: unknown) => void;
}

let isRefreshing = false;
let failedQueue: QueueItem[] = [];

/**
 * Navbatdagi barcha so'rovlarni yangi token bilan qayta ijro etish (Replay)
 */
const processQueue = (error: unknown, token: string | null = null): void => {
  failedQueue.forEach((item) => {
    if (error) {
      item.reject(error);
    } else if (token) {
      // 1. Yangi token kelgach, so'rov sarlavhasini yangilaymiz
      if (item.config.headers) {
        item.config.headers.Authorization = `Bearer ${token}`;
      }

      // 2. So'rovni apiClient orqali qaytadan yuboramiz (REQUEST REPLAY)
      item.resolve(apiClient(item.config));
    }
  });

  failedQueue = [];
};

apiClient.interceptors.response.use(
  (response) => response,
  async (error: AxiosError) => {
    const originalRequest = error.config as CustomRequestConfig | undefined;

    if (!originalRequest) {
      return Promise.reject(error);
    }

    // 401 xatosi va hali qayta urinilmagan so'rov bo'lsa:
    if (error.response?.status === 401 && !originalRequest._retry) {
      
      // Agar refresh so'rovining o'zi 401 qaytarsa, cheksiz siklni oldini olamiz
      if (originalRequest.url?.includes('/auth/refresh')) {
        TokenManager.clearToken();
        window.location.href = '/login';
        return Promise.reject(error);
      }

      // 1. Agar boshqa bir so'rov allaqachon tokenni yangilash jarayonida bo'lsa:
      if (isRefreshing) {
        // So'rov konfiguratsiyasini navbatga qo'shamiz va yangi tokenni kutamiz
        return new Promise<AxiosResponse>((resolve, reject) => {
          failedQueue.push({ config: originalRequest, resolve, reject });
        });
      }

      // 2. Birinchi kelgan so'rov jarayonni qulflaydi
      originalRequest._retry = true;
      isRefreshing = true;

      try {
        // Yangi Access Token so'raymiz
        const response = await axios.post<{ accessToken: string }>(
          'https://api.mysite.com/v1/auth/refresh',
          {},
          { withCredentials: true }
        );

        const newAccessToken = response.data.accessToken;
        TokenManager.setToken(newAccessToken);

        isRefreshing = false;

        // Navbatda turgan barcha parallel so'rovlarni yangi token bilan qaytadan ishga tushiramiz (Replay)
        processQueue(null, newAccessToken);

        // O'zimizning asl birinchi so'rovimizni ham yangi token bilan qayta bajaramiz
        if (originalRequest.headers) {
          originalRequest.headers.Authorization = `Bearer ${newAccessToken}`;
        }
        return apiClient(originalRequest);

      } catch (refreshError) {
        isRefreshing = false;
        processQueue(refreshError, null);
        TokenManager.clearToken();
        window.location.href = '/login';
        
        return Promise.reject(refreshError);
      }
    }

    return Promise.reject(error);
  }
);

3. Request Replay jarayonidagi muhim jihatlar ⚠️

A. POST va PUT so'rovlarining tanasi (Request Body)

Dasturchilar ko'pincha so'rov qayta yuborilganda kiritilgan ma'lumotlar yo'qolib qolmaydimi deb xavotir olishadi.

originalRequest obyektida data maydoni (JSON payload) to'liq saqlanib turadi. Masalan, foydalanuvchi yuborgan POST /orders so'rovi replay qilinganda xuddi dastlabki ko'rinishida serverga boradi.

[!WARNING] Stream va Fayllar (FormData): Brauzer muhitida oddiy FormData obyektlari odatda muammosiz qayta yuboriladi. Biroq Node.js muhitida stream ishlatilgan bo'lsa, stream birinchi so'rovdayoq to'liq o'qib tugatilgan (consumed) bo'lishi mumkin. Bunday holatda streamni boshidan qayta o'qish talab etiladi.

B. Infinite Loop (Cheksiz takrorlanish) ning oldini olish

originalRequest._retry = true bayrog'i hayotiy ahamiyatga ega. Agar server yangi token bergandan keyin ham qandaydir sabab bilan yana 401 qaytarsa (masalan, backendda foydalanuvchi akkaunti muzlatilgan bo'lsa), so'rov ikkinchi marta takrorlanmaydi va to'g'ridan-to'g'ri catch blokiga yuboriladi.

C. Komponent nuqtai nazaridan Replay tajribasi

Chaqiruvchi tomon (masalan, React komponenti) uchun ushbu qayta yuborish jarayoni mutlaqo ko'rinmasdir:

// Foydalanuvchi profili xizmati
export const fetchUserProfile = async () => {
  // Komponent bu so'rov 401 olganini, refresh bo'lganini va 
  // replay orqali muvaffaqiyatli kelganini bilmaydi ham!
  const response = await apiClient.get('/profile');
  return response.data;
};

Komponentdagi await vaqti bir necha yuz millisekundga cho'zilishi mumkin, ammo natija o'z o'rnida muvaffaqiyatli qaytadi.


4. Xatoni darhol tashlash vs Request Replay

Mezon Xatoni darhol tashlash (Error Throwing) Request Replay (Qayta ijro etish)
Komponent xatti-harakati try...catch ichida xatoga uchraydi So'rov muvaffaqiyatli ma'lumot bilan tugaydi
Foydalanuvchi harakati Sahifani yangilashga yoki qayta urinishga majbur Hech qanday qo'shimcha harakat talab etilmaydi
Tarmoq samaradorligi So'rov barbod bo'ladi So'rov bitta xotiradagi o'zgartirish bilan qutqarib qolinadi
UX sifati Past (ish to'xtab qoladi) A'lo darajada (mukammal sezilarsiz integratsiya)

Xulosa

Request Replay — Axios Response Interceptor va Silent Refresh arxitekturasining yakuniy va eng muhim marrasi hisoblanadi. error.config obyekti yordamida to'xtatilgan so'rovlarni yangi Authorization sarlavhasi bilan qayta jonlantirish orqali biz foydalanuvchi seansini mutlaqo uzilishlarsiz va professional darajada saqlab qolamiz.