Custom Serialization — Request va response ma'lumotlarini maxsus serialize qilish
Axios'da maxsus serializatsiya va deserializatsiya: JSON replacer va reviver funksiyalari, Date obyektlarini avtomatik tiklash, BigInt qo'llab-quvvatlashi va transformRequest/transformResponse integratsiyasi.
97-dars
Custom Serialization — Request va response ma'lumotlarini maxsus serialize qilish
Standart holatda Axios so'rov yuborishda JSON.stringify() dan, serverdan javob kelganda esa JSON.parse() dan foydalanadi. Biroq real ishlab chiqarish loyihalarida oddiy JSON yetarli bo'lmagan yoki ma'lumotlarni buzib yuboradigan murakkab holatlar ko'p uchraydi:
- Sana obyektlari (
Date): JavaScript'dagiDateobyektlari JSON matniga aylanganda oddiy satrga (ISO string) aylanib ketadi. Serverdan qaytganda ham ularDateemas, oddiy matn bo'lib keladi. Natijada har bir komponentdanew Date(res.data.createdAt)deb qo'lda o'girib chiqishga majbur bo'lamiz. - Maxsus ma'lumot turlari (
BigInt,Map,Set): StandartJSON.stringifykatta sonlarni (BigInt) ko'rgandaTypeError: Do not know how to serialize a BigIntxatosini tashlaydi. - Maxsus shifrlash (End-to-End Encryption): So'rov tanasini tarmoqqa chiqishidan oldin maxfiy kalit bilan shifrlash (AES-GCM) va serverdan kelgan shifrlangan ma'lumotni ochish (decrypt).
Ushbu muammolarni hal qilish uchun Axios'ning transformRequest va transformResponse mexanizmlarida Custom Serialization (Maxsus serializatsiya) arxitekturasini quramiz.
1. JSON Replacer va Reviver Qanday Ishlaydi?
JavaScript'ning o'rnatilgan JSON mexanizmi ushbu o'zgartirishlar uchun maxsus funksiyalarni qabul qiladi:
JSON.stringify(data, replacer):replacerhar bir kalit-qiymat juftligini tekshiradi va tarmoqqa ketishidan oldin uni o'zgartirish (masalan,BigIntni satrga o'girish) imkonini beradi.JSON.parse(text, reviver):reviverparsing jarayonida har bir qiymatni tekshirib, agar ISO sana formatiga to'g'ri kelsa, uni avtomatik tarzda haqiqiyDateobyektiga aylantirib beradi.
flowchart LR
subgraph Request["So'rov Yuborish"]
Obj["JS Obyekti\n{ amount: 100n, date: Date }"] --> Replacer["Custom Replacer\n(BigInt -> string)"]
Replacer --> JSONStr["JSON Matni"]
end
subgraph Response["Javob Qabul Qilish"]
RawJSON["Serverdan JSON\n'{\"createdAt\":\"2026-11-17T...\"}'"] --> Reviver["Custom Reviver\n(ISO String -> Date)"]
Reviver --> TrueObj["Tayyor Obyekt\n{ createdAt: Date }"]
end
2. Amaliyot: TypeScript va Axios yordamida Custom Serializer
Keling, barcha sanalarni avtomatik Date obyektiga aylantiruvchi va BigInt turlarini xavfsiz o'tkazuvchi toza serializatsiya modulini yozamiz:
// src/utils/customSerialization.ts
// ISO 8601 sana formatini aniqlovchi qat'iy RegExp
const ISO_DATE_REGEX =
/^\d{4}-\d{2}-\d{2}T\d{2}:\d{2}:\d{2}(?:\.\d+)?(?:Z|[+-]\d{2}:\d{2})?$/;
export const customSerializer = {
/**
* REQUEST: Obyektni JSON string qilishda maxsus qoidalar
*/
serialize: (data: unknown): string => {
return JSON.stringify(data, (key, value) => {
// 1. BigInt xatoligini bartaraf etamiz
if (typeof value === 'bigint') {
return value.toString();
}
// 2. Map obyektlarini oddiy obyektga o'giramiz
if (value instanceof Map) {
return Object.fromEntries(value.entries());
}
// 3. Set obyektlarini massivga o'giramiz
if (value instanceof Set) {
return Array.from(value);
}
return value;
});
},
/**
* RESPONSE: JSON matnini obyektga o'girishda sanalarni avtomatik tiklash (Reviver)
*/
deserialize: <T = unknown>(jsonString: string): T => {
return JSON.parse(jsonString, (key, value) => {
// Agar qiymat satr bo'lsa va ISO sana formatiga to'g'ri kelsa -> Date obyektiga aylantiramiz!
if (typeof value === 'string' && ISO_DATE_REGEX.test(value)) {
return new Date(value);
}
return value;
}) as T;
},
};
3. Axios Instansiyasiga Ulab Qo'yish
Endi ushbu custom serializer'ni apiClient konfiguratsiyasiga markazlashgan tarzda joylashtiramiz:
// src/api/client.ts
import axios, { AxiosRequestTransformer } from 'axios';
import { customSerializer } from '../utils/customSerialization';
export const apiClient = axios.create({
baseURL: 'https://api.mysite.com/v1',
timeout: 10000,
// 1. REQUEST: Tarmoqqa chiqishdan oldin maxsus serialize qilish
transformRequest: [
(data, headers) => {
// FormData yoki fayllarni serializatsiya qilmaymiz
if (data && !(data instanceof FormData)) {
// Headers Content-Type ni JSON qilib belgilaymiz
if (headers) {
headers['Content-Type'] = 'application/json';
}
return customSerializer.serialize(data);
}
return data;
},
...(axios.defaults.transformRequest as AxiosRequestTransformer[]),
],
// 2. RESPONSE: Serverdan kelgan javobni xavfsiz deserialize qilish
transformResponse: [
(rawResponseData) => {
if (typeof rawResponseData === 'string') {
try {
// Sanalar avtomatik ravishda haqiqiy Date obyektiga aylanadi!
return customSerializer.deserialize(rawResponseData);
} catch {
// Agar JSON bo'lmasa (HTML yoki oddiy matn), o'zicha qaytaramiz
return rawResponseData;
}
}
return rawResponseData;
},
],
});
4. Komponent va Servislarda Amaliy Foydalanish
Ushbu arxitekturaning eng ajoyib tomoni — dasturchi komponentlarda sana formatini o'girish haqida bosh qotirmaydi. TypeScript interfeysida maydonni Date deb belgilash kifoya:
// src/types/order.ts
export interface Order {
id: string;
orderNumber: string;
totalAmount: number;
createdAt: Date; // 👈 Endi bu string emas, haqiqiy Date!
deliveryDate: Date;
}
// src/components/OrderCard.tsx
import React, { useEffect, useState } from 'react';
import { apiClient } from '../api/client';
import { Order } from '../types/order';
export const OrderCard: React.FC<{ orderId: string }> = ({ orderId }) => {
const [order, setOrder] = useState<Order | null>(null);
useEffect(() => {
apiClient.get<Order>(`/orders/${orderId}`).then((res) => {
setOrder(res.data);
});
}, [orderId]);
if (!order) return <div>Yuklanmoqda...</div>;
return (
<div className="order-card">
<h3>Buyurtma: #{order.orderNumber}</h3>
{/* ⚠️ Hech qanday new Date() shart emas, to'g'ridan-to'g'ri Date metodlarini chaqiramiz: */}
<p>Yaratilgan: {order.createdAt.toLocaleDateString('uz-UZ')}</p>
<p>Vaqti: {order.createdAt.toLocaleTimeString()}</p>
<p>Yil: {order.createdAt.getFullYear()}</p>
</div>
);
};
5. Nima uchun bu juda muhim va foydali?
- Boilerplate Kodni Yo'qotish: Har safar
new Date(item.created_at)deb yozib yurish shart emas. Butun ilova bo'ylab barcha sanalar kelgan zahotiyoq tayyorDateobyekti bo'ladi. - Xavfsiz hisob-kitoblar: Sanalarni solishtirish (
order.createdAt > yesterday) yoki formatlash (toLocaleDateString) to'g'ridan-to'g'ri ishlaydi. - Kengaytiriluvchanlik (Extensibility): Agar ertaga server bilan barcha ma'lumotlarni shifrlangan (encrypted payload) holda almashish talab etilsa, faqat
customSerializer.serializevadeserializeichiga shifrlash algoritmini ulash kifoya qiladi — ilovadagi 100 ta komponentdan birortasini o'zgartirish shart bo'lmaydi.
6. Standart JSON vs Custom Serializer Taqqoslovi
| Mezon | Standart Axios (JSON) | Custom Serializer Bilan |
|---|---|---|
Sana turlari (Date) |
Serverdan string bo'lib keladi |
Avtomatik haqiqiy Date obyektiga aylanadi |
BigInt bilan ishlash |
💥 TypeError xatosi tashlanadi |
Xavfsiz tarzda satrga o'girilib jo'natiladi |
Map va Set |
Bo'sh {} obyektga aylanib yo'qoladi |
Obyekt va massivga to'g'ri o'giriladi |
| TypeScript mosligi | Interfeysdagi createdAt: Date aldamchi bo'lib qoladi |
createdAt: Date 100% haqiqiy Date instansiyasi bo'ladi |
| Shifrlash integratsiyasi | Har bir chaqiruvda qo'lda bajarish kerak | Yagona markazlashtirilgan nuqtada bajariladi |
Xulosa
Axios'da Custom Serialization — bu frontend ilovasini yanada intellektual va toza qilishning ajoyib usulidir. JSON.stringify (replacer) va JSON.parse (reviver) imkoniyatlarini transformRequest va transformResponse bilan birlashtirib, biz nafaqat sanalarni avtomatik tiklashga, balki murakkab ma'lumot turlari va xavfsiz shifrlash tizimlarini bir joyda toza boshqarishga erishamiz.