Seriya: React Basics Dars 75

Props uchun union types — Komponentning turli holatlarini aniq ifodalash

React va TypeScript'da Discriminated Unions orqali props tiplashtirish, imkonsiz holatlarning (impossible states) oldini olish va Type Narrowing.

75-dars

Props uchun union types — Komponentning turli holatlarini aniq ifodalash

React va TypeScript loyihalarida komponentlar har doim ham bitta bir xil holatda ishlamaydi. Ko'pincha bitta komponent bir nechta turli variantlarga (variants / states) ega bo'ladi (masalan: Button, Modal yoki Alert). Agar bu holatlarning barcha parametrlarini shunchaki ixtiyoriy (optional ?) qilib bitta joyga tashlab qo'ysak, ilovada mantiqsiz holatlar (Impossible States) paydo bo'ladi. Buni bartaraf qilish uchun Union Types (|) va Discriminated Unions yondashuvi qo'llaniladi.


Nega oddiy optional (?) props xavfli?

Tasavvur qiling, bizda xabarnoma (Alert) komponenti bor. Agar uning turlarini oddiy qilib yozsak:

// ❌ XAVFLI USUL (Barcha propslar aralashtirib yuborilgan):
interface BadAlertProps {
  status: 'info' | 'success' | 'error';
  message?: string;
  errorDetails?: string;
  onRetry?: () => void;
  onClose?: () => void;
}

Bu yerda qanday muammolar chiqadi?

  1. Dasturchi status="error" deb yozib, lekin xatolikda majburiy bo'lgan onRetry funksiyasini uzatishni butunlay unutib qo'yishi mumkin. TypeScript bunga indamaydi.
  2. Yoki status="info" bo'lgan holatga mantiqsiz tarzda onRetry va errorDetails ulab yuborilishi mumkin.
  3. Natijada kodda bo'sh undefined qiymatlar ko'payib, kutilmagan xatolar yuzaga keladi.

Yechim: Discriminated Unions (Farqlovchi birlashmalar)

Discriminated Union — bu har bir alohida variant uchun mustaqil tip yaratib, ularni bitta umumiy literal maydon (odatda status, variant yoki type) orqali birlashtirish usulidir:

  • InfoAlert uchun faqat message talab qilinadi.
  • SuccessAlert uchun message va onClose majburiy bo'ladi.
  • ErrorAlert uchun esa errorDetails va onRetry majburiy qilib belgilanadi.

Komponent ichida props.status tekshirilishi bilan TypeScript qolgan barcha tegishli xossalarni avtomatik tarzda taniydi (Type Narrowing).


Oddiy Optional vs Discriminated Union taqqoslashi

| Mezon | Oddiy Optional Props (?) | Discriminated Union (|) | | :--- | :--- | :--- | | Mantiqsiz kombinatsiyalar | Mumkin (xatolik bermaydi) | Mutlaqo taqiqlanadi 🛑 | | Majburiy bog'liqliklar | Qo'lda tekshirish kerak (if) | TypeScript o'zi majburlaydi ✅ | | Avtotugallash (IntelliSense) | Barcha 10 ta propni aralash ko'rsatadi | Faqat tanlangan statusga mosini ko'rsatadi ✅ | | Xavfsizlik darajasi | O'rta | 100% Type-safe |

[!IMPORTANT] Impossible States (Imkonsiz holatlar)ning oldini olish: Dasturingiz arxitekturasini shunday tuzingki, mantiqsiz kodni hatto yozib ham bo'lmasin. Agar status="error" bo'lganda onRetry berilmasa, TypeScript kodni ishga tushirishga umuman yo'l qo'ymasligi kerak!


Kodda qanday ko'rinadi?

Keling, turli holatlarga ega bo'lgan universal Alert komponentining to'liq va xavfsiz kodini ko'ramiz:

import React from 'react';

// 1. Har bir holat uchun mustaqil variant turlari
type InfoAlert = {
  status: 'info';
  message: string;
};

type SuccessAlert = {
  status: 'success';
  message: string;
  onClose: () => void; // Success holatida yopish funksiyasi majburiy!
};

type ErrorAlert = {
  status: 'error';
  errorDetails: string; // Error holatida xato tafsiloti kerak
  onRetry: () => void;  // Qayta urinish funksiyasi majburiy!
};

// 2. UNION TYPE: Barcha variantlarni birlashtiramiz
type AlertProps = InfoAlert | SuccessAlert | ErrorAlert;

// 3. Komponentni yozish
export function Alert(props: AlertProps) {
  // TypeScript props.status orqali qaysi variant ekanini aniqlaydi (Type Narrowing)
  switch (props.status) {
    case 'info':
      return (
        <div style={{ padding: '12px', backgroundColor: '#e0f2fe', color: '#0369a1', borderRadius: '6px' }}>
          ℹ️ <strong>Ma'lumot:</strong> {props.message}
        </div>
      );

    case 'success':
      return (
        <div
          style={{
            padding: '12px',
            backgroundColor: '#f0fdf4',
            color: '#166534',
            borderRadius: '6px',
            display: 'flex',
            justifyContent: 'space-between',
            alignItems: 'center',
          }}
        >
          <span>✅ {props.message}</span>
          <button
            onClick={props.onClose}
            style={{ padding: '4px 8px', cursor: 'pointer', border: '1px solid #86efac', borderRadius: '4px' }}
          >
            Yopish
          </button>
        </div>
      );

    case 'error':
      return (
        <div style={{ padding: '12px', backgroundColor: '#fee2e2', color: '#b91c1c', borderRadius: '6px' }}>
          <p style={{ margin: '0 0 6px 0' }}>
            ❌ <strong>Xatolik:</strong> {props.errorDetails}
          </p>
          <button
            onClick={props.onRetry}
            style={{
              padding: '4px 10px',
              backgroundColor: '#b91c1c',
              color: 'white',
              border: 'none',
              borderRadius: '4px',
              cursor: 'pointer',
              fontSize: '12px',
            }}
          >
            Qayta urinish 🔄
          </button>
        </div>
      );

    default: {
      // 💡 Exhaustive check: agar yangi status qo'shilib qolsa, TS darhol ogohlantiradi
      const _exhaustiveCheck: never = props;
      return null;
    }
  }
}

// 4. Ishlatilish misoli:
export default function App() {
  return (
    <div style={{ maxWidth: '360px', display: 'flex', flexDirection: 'column', gap: '10px', padding: '16px' }}>
      <h3>Props Union Types Misoli</h3>

      {/* Info holati: faqat message talab qiladi */}
      <Alert status="info" message="Dastur muvaffaqiyatli yangilandi." />

      {/* Success holati: onClose berish majburiy */}
      <Alert
        status="success"
        message="Fayl saqlandi!"
        onClose={() => alert("Bildirishnoma yopildi")}
      />

      {/* Error holati: errorDetails va onRetry majburiy */}
      <Alert
        status="error"
        errorDetails="Server bilan aloqa uzildi."
        onRetry={() => console.log("Qayta urinilmoqda...")}
      />
    </div>
  );
}

[!TIP] Exhaustive Check (never tekshiruvi): Yuqoridagi kodda default blokida const _exhaustiveCheck: never = props; yozilgan. Agar kelajakda boshqa dasturchi AlertProps ga warning degan yangi status qo'shib, lekin switch ichiga case 'warning'ni yozishni unutsa, TypeScript darhol xatolik chiqarib eslatadi!


Real hayotiy misol: Ko'p funksiyali to'lov terminali

  • Karta bilan to'lov rejimi: Terminal ekrani sizdan faqat bank kartasini tekkizishni yoki kiritishni so'raydi. Bu rejimda qog'oz pul qabul qilgich teshigi bloklangan bo'ladi.
  • Naqd pul rejimi: Terminal faqat qog'oz kupyuralarni kiritish maydonini yoritadi va faqat naqd pul qabul qiladi.
  • Xatolik rejimi: Agar tizimda nosozlik bo'lsa, terminal to'lov qabul qilmaydi, faqat chek chiqarib beradi va operator telefon raqamini ko'rsatadi.
  • TypeScript'dagi Discriminated Unions ham xuddi shunday: komponentingiz qaysi rejimda bo'lsa, faqat o'sha rejimning to'g'ri elementlarini talab qiladi va ortiqchasiga yo'l qo'ymaydi.