Seriya: Axios Dars 31

API Layer Separation — Axios client, API service va UI qatlamlarini ajratish

React ilovalarida qat'iy API Layer Separation tamoyili: Axios Client (tarmoq), API Service (biznes va endpoints) hamda UI (komponentlar) qatlamlarini bir-biridan ajratish.

31-dars

API Layer Separation — Axios client, API service va UI qatlamlarini ajratish

Tasavvur qiling, sizning ilovangiz o'sib, yuzlab komponentlar va o'nlab API so'rovlardan iborat yirik tizimga aylandi. Agar qatlamlar bir-biriga qorishib ketgan bo'lsa (masalan, komponent ichida to'g'ridan-to'g'ri axios chaqirilsa), bitta kichik o'zgarish ham butun ilovani sindirishi mumkin.

Qat'iy Layer Separation (Qatlamlarga ajratish) tamoyili mana shu tartibsizlikning oldini oladi.

Arxitekturadagi 3 ta asosiy qatlam

Keling, ma'lumotlar oqimi (data flow) qanday harakat qilishini qatlamlar bo'yicha ko'ramiz:

[ UI Layer (React Components / Hooks) ]
                 ↓
      [ Service Layer (DTO & Endpoints) ]
                 ↓
     [ Axios Client Layer (Instance & Interceptors) ]
                 ↓
          [ Backend Server ]

1-Qatlam: Axios Client Layer (Tarmoq va Sozlamalar qatlami)

  • Fayl joylashuvi: src/api/client.ts
  • Vazifasi: Faqat past darajadagi tarmoq sozlamalarini boshqaradi. Bu yerda server manzili (baseURL), vaqt chegarasi (timeout), xavfsizlik tokenlarini avtomatik qo'shuvchi yoki global xatoliklarni (401 Unauthorized, 500 Server Error) ushlab qoluvchi Interceptors yoziladi.
  • U nimani BILMAYDI? U qaysi komponent yoki qaysi biznes-mantiq uni ishlatayotganini umuman bilmaydi.
// src/api/client.ts
import axios, { AxiosInstance } from 'axios';

export const apiClient: AxiosInstance = axios.create({
  baseURL: import.meta.env.VITE_API_BASE_URL,
  timeout: 10000,
  headers: { 'Content-Type': 'application/json' },
});

// Request Interceptor (Token qo'shish)
apiClient.interceptors.request.use((config) => {
  const token = localStorage.getItem('accessToken');
  if (token) {
    config.headers.Authorization = `Bearer ${token}`;
  }
  return config;
});

2-Qatlam: API Service Layer (Biznes va Endpoint qatlami)

  • Fayl joylashuvi: src/services/userService.ts, src/services/productService.ts
  • Vazifasi: Barcha URL yo'llarini (endpoints) va ma'lumotlar turlarini (DTO types) shu yerda jamlaymiz. Komponentlar hech qachon /users yoki /posts/1 kabi URL'larni to'g'ridan-to'g'ri ko'rmaydi.
  • U nimani BILMAYDI? UI qanday ishlashini, React state'lari yoki button bosilganini bilmaydi. U faqat ma'lumot olib keluvchi funksiyalardan iborat toza TypeScript obyektidir.
// src/services/userService.ts
import { apiClient } from '../api/client';

export interface UserProfile {
  id: number;
  fullName: string;
  email: string;
}

export const UserService = {
  getProfile: async (): Promise<UserProfile> => {
    const response = await apiClient.get<UserProfile>('/users/profile');
    return response.data;
  },
  
  updateProfile: async (data: Partial<UserProfile>): Promise<UserProfile> => {
    const response = await apiClient.patch<UserProfile>('/users/profile', data);
    return response.data;
  },
};

3-Qatlam: UI Layer (Foydalanuvchi interfeysi qatlami)

  • Fayl joylashuvi: src/components/, src/features/, yoki React Custom Hooks (src/hooks/)
  • Vazifasi: Foydalanuvchiga ko'rinadigan qism (JSX, tugmalar, formalar, loading va error holatlari). U faqat 2-qatlamdagi Service funksiyalarini chaqiradi va kelgan ma'lumotni ekranga chiqaradi.
  • U nimani BILMAYDI? axios nima ekanligini, URL qayerdaligini, hatto token localStorage'da yoki cookie'da saqlanishini ham bilishi shart emas.
// src/components/UserProfileCard.tsx
import React, { useEffect, useState } from 'react';
import { UserService, UserProfile } from '../services/userService';

export const UserProfileCard: React.FC = () => {
  const [profile, setProfile] = useState<UserProfile | null>(null);
  const [loading, setLoading] = useState<boolean>(true);

  useEffect(() => {
    // UI faqat Service qatlamini chaqiradi — toza va tushunarli!
    UserService.getProfile()
      .then((data) => setProfile(data))
      .catch((err) => console.error('Xatolik:', err))
      .finally(() => setLoading(false));
  }, []);

  if (loading) return <p>Yuklanmoqda...</p>;
  if (!profile) return <p>Ma'lumot topilmadi.</p>;

  return (
    <div>
      <h2>{profile.fullName}</h2>
      <p>Email: {profile.email}</p>
    </div>
  );
};

Nima uchun bu arxitektura oltin standart hisoblanadi?

  • Mustaqil o'zgartirish imkoniyati (Decoupling): Agar ertaga backend dasturchilar barcha URL manzil strukturasini o'zgartirsa, siz faqat 2-qatlamni (Service) o'zgartirasiz. UI va Axios client qatlamlariga tegilmaydi ham.
  • Test qilish osonligi (Testability): Servis funksiyalarini va UI komponentlarini bir-biridan alohida holda unit-test qilish juda oson kechadi.
  • Jamoada ishlash qulayligi: Bir dasturchi UI dizayn va komponentlar bilan ishlayotgan vaqtda, ikkinchi dasturchi bemalol API Service qatlamini yozishi mumkin va ular bir-biriga xalaqit bermaydi.