Seriya: Axios Dars 86

CSRF Protection — Cookie asosidagi authentication'da CSRF himoyasi

Cookie asosidagi autentifikatsiyada CSRF (Cross-Site Request Forgery) himoyasi: hujum mexanizmi, Double Submit Cookie arxitekturasi, Axios'ning xsrfCookieName va xsrfHeaderName sozlamalari.

86-dars

CSRF Protection — Cookie asosidagi authentication'da CSRF himoyasi

Oldingi darsda biz HttpOnly Cookie va withCredentials: true orqali sessiya va Refresh Tokenlarni xavfsiz boshqarishni ko'rib chiqdik. Ammo cookie'larning o'ziga xos avtomatlashtirilgan xususiyati mavjud: brauzer cookie'larni har qanday so'rovda (agar u o'sha domen uchun mo'ljallangan bo'lsa) dasturchi aralashuvisiz avtomatik ravishda qo'shib yuboradi.

Bu xususiyat tajovuzkorlar tomonidan suiiste'mol qilinishi natijasida veb-xavfsizlikdagi eng mashhur zaifliklardan biri — CSRF (Cross-Site Request Forgery — Saytlararo so'rovlarni qalbakilashtirish) yuzaga keladi.


1. CSRF hujumi qanday ishlaydi?

Keling, real hayotiy bank amaliyoti misolida ko'rib chiqamiz:

  1. Foydalanuvchi o'zining bank saytiga (bank.com) kiradi. Server unga muvaffaqiyatli autentifikatsiya belgisi sifatida brauzerida saqlanuvchi HttpOnly sessiya cookie'sini beradi.
  2. Foydalanuvchi bank sahifasini yopmasdan, boshqa bir tabda zararli yoki fishing saytiga (evil-site.com) kirib qoladi.
  3. evil-site.com sahifasidagi yashirin skript foydalanuvchi nomidan fon rejimida https://bank.com/api/transfer manziliga pul o'tkazish uchun POST so'rovini yuboradi.
  4. Asosiy muammo: Brauzer so'rov bank.com ga ketayotganini ko'rib, foydalanuvchining ruxsatisiz va bexabar ravishda bank cookie'sini o'sha so'rovga avtomatik qo'shib yuboradi!
  5. Bank serveri kelgan cookie haqiqiy ekanligini tasdiqlab, noqonuniy pul o'tkazmasini bajaradi.
sequenceDiagram
    autonumber
    actor Victim as Jabrlanuvchi
    participant Evil as Zararli Sayt (evil-site.com)
    participant Browser as Brauzer
    participant Bank as Bank Serveri (bank.com)

    Victim->>Bank: 1. Login qiladi
    Bank-->>Browser: 2. Set-Cookie: session_id=abc (HttpOnly)
    Victim->>Evil: 3. Zararli havolaga kiradi
    Evil->>Browser: 4. Yashirin POST bank.com/api/transfer
    Note over Browser: Brauzer avtomatik ravishda bank.com cookielarini qo'shadi!
    Browser->>Bank: 5. POST /transfer + Cookie: session_id=abc
    Bank-->>Browser: 6. 200 OK (Pul o'tkazildi!)

2. Yechim: Double Submit Cookie (Anti-CSRF Token) Pattern

Ushbu hujumning oldini olish uchun veb-arxitekturada Double Submit Cookie deb nomlangan sinalgan mexanizm qo'llaniladi:

  1. Foydalanuvchi tizimga kirganida backend unga ikkita alohida ma'lumot yuboradi:
    • HttpOnly Cookie — Maxfiy sessiya yoki Refresh token (JavaScript o'qiy olmaydi).
    • XSRF-TOKEN nomli oddiy Cookie — Anti-CSRF tokeni (bu cookie HttpOnly emas, JavaScript uni erkin o'qiy oladi).
  2. Qonuniy frontend ilova (bizning React/Vue dasturimiz) brauzer cookie'sidan ushbu XSRF-TOKEN qiymatini o'qib oladi.
  3. Har safar ma'lumotni o'zgartiruvchi mutatsiya so'rovlari (POST, PUT, PATCH, DELETE) yuborilganda, frontend o'sha tokenni maxsus HTTP sarlavhaga (X-XSRF-TOKEN) joylab yuboradi.
  4. Server kelgan so'rovdagi XSRF-TOKEN cookie'sini sarlavhadagi X-XSRF-TOKEN bilan solishtiradi. Agar ular bir-biriga teng bo'lsa, so'rov qabul qilinadi.
flowchart TD
    A["Frontend Mutatsiya So'rovi (POST/PUT/DELETE)"] --> B["1. Brauzerdan XSRF-TOKEN o'qiladi"]
    B --> C["2. Sarlavhaga joylanadi: X-XSRF-TOKEN"]
    C --> D["3. So'rov serverga jo'natiladi"]
    D --> E{"Backend Tekshiruvi:\nCookie XSRF-TOKEN === Header X-XSRF-TOKEN?"}
    E -->|Mos keldi| F["200 OK: Amal bajarildi"]
    E -->|Mos kelmadi yoki sarlavha yo'q| G["403 Forbidden: CSRF Hujumi qaytarildi!"]

[!NOTE] Nega bu usul 100% ishlaydi? Brauzerning Same-Origin Policy (SOP) xavfsizlik qoidasiga ko'ra, zararli sayt (evil-site.com) boshqa domenning (bank.com) cookie'larini o'qiy olmaydi! U so'rov jo'natishi mumkin, ammo kerakli X-XSRF-TOKEN qiymatini bila olmagani uchun HTTP sarlavhasiga qo'sha olmaydi va server so'rovni darhol 403 Forbidden bilan rad etadi.


3. Axios'ning o'rnatilgan CSRF himoyasi (Built-in XSRF Support)

Axios kutubxonasi ushbu himoya qatlamini avtomatlashtirish uchun o'rnatilgan tayyor parametrlarga ega.

Agar backend serveringiz XSRF-TOKEN nomli cookie o'rnatsa, Axios mutatsiya so'rovlarida uni o'zi avtomatik o'qib, X-XSRF-TOKEN sarlavhasiga aylantirib jo'natadi:

// src/api/client.ts
import axios from 'axios';

export const apiClient = axios.create({
  baseURL: 'https://api.mysite.com/v1',
  timeout: 10000,
  withCredentials: true, // Cross-origin cookie'lar yetib borishi uchun

  // --- AXIOS CSRF (XSRF) AVTOMATIK SOZLAMALARI ---
  // Brauzerdagi cookie nomi (standart: 'XSRF-TOKEN')
  xsrfCookieName: 'XSRF-TOKEN',

  // Serverga yuboriladigan HTTP sarlavha nomi (standart: 'X-XSRF-TOKEN')
  xsrfHeaderName: 'X-XSRF-TOKEN',
});

[!TIP] Agar backend freymvorkingiz boshqa nomlardan foydalansa (masalan, Django csrftoken va X-CSRFToken ishlatsa, yoki ASP.NET Core RequestVerificationToken ishlatsa), Axios sozlamalarini shunchaki moslashtirib qo'yish kifoya:

xsrfCookieName: 'csrftoken',
xsrfHeaderName: 'X-CSRFToken',

4. Xavfsiz metodlar va mutatsiyalar

Anti-CSRF himoyasi server holatini o'zgartiruvchi xavfli metodlarga qo'llaniladi:

  • Xavfsiz metodlar (Safe Methods): GET, HEAD, OPTIONS. Bu so'rovlar serverda ma'lumotlarni o'zgartirmasligi kerak, shuning uchun CSRF tekshiruvi ulardan talab qilinmaydi.
  • Mutatsiya metodlari (Unsafe Methods): POST, PUT, PATCH, DELETE. Aynan shu so'rovlarda Axios xsrfHeaderName sarlavhasini avtomatik tarzda majburiy qo'shadi.

5. Zamonaviy qo'shimcha himoya qatlamlari: SameSite Cookie

Bugungi kunda zamonaviy brauzerlarda CSRF hujumlariga qarshi kurashish uchun server tomondan cookie o'rnatilayotganda SameSite atributi qo'llaniladi:

  1. SameSite=Strict: Cookie tashqi saytlardan kelgan har qanday so'rovda mutlaqo yuborilmaydi.
  2. SameSite=Lax: Foydalanuvchi oddiy havola ustiga bosganda (GET) ruxsat beriladi, lekin tashqi saytdan yuborilgan yashirin POST so'rovlarida cookie yuborilmaydi (CSRF dan sukut bo'yicha kuchli himoya).
  3. SameSite=None; Secure: Agar frontend va backend alohida domenlarda bo'lsa ishlatiladi va bu holatda Double Submit Cookie majburiy hisoblanadi.

6. XSS va CSRF Hujumlari Taqqoslovi

Mezon XSS (Cross-Site Scripting) CSRF (Cross-Site Request Forgery)
Hujum usuli Ilova ichiga zararli JS kod joylash Boshqa saytdan turib so'rov jo'natish
Maqsad Token yoki ma'lumotlarni o'g'irlash Foydalanuvchi nomidan amal bajarish
Cookie ta'siri HttpOnly orqali to'liq oldi olinadi Oddiy HttpOnly yetarli emas (avtomatik boradi)
Himoya asbobi Sanitization, Content Security Policy, HttpOnly Double Submit Cookie, X-XSRF-TOKEN, SameSite
Axiosdagi yechim In-Memory Token saqlash xsrfCookieName va xsrfHeaderName

Xulosa

Cookie asosidagi autentifikatsiya tizimini yaratishda faqatgina HttpOnly bayrog'iga tayanib qolish yetarli emas. CSRF hujumlari foydalanuvchining seansini o'g'irlamasdan turib, uning nomidan amallar bajarish xavfini tug'diradi.

Axios'ning xsrfCookieName va xsrfHeaderName sozlamalari yordamida Double Submit Cookie modelini integratsiya qilish ilovangizni bunday xavfli hujumlardan to'liq va oson himoya qiladi.